فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در شرایط کنونی محدودیت منابع آب، بهبود بهره‏وری آب کشاورزی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. بنابراین، در دست داشتن برآوردهایی معتبر از مقادیر فصلی آب آبیاری و بهره‏وری آب در شرایط فعلی مدیریت آبیاری و بهره‌برداری اعمال شده در مزارع حایز اهمیت است. در پژوهش حاضر، آب کاربردی فصلی و بهره‌وری فیزیکی و اقتصادی آب سویا در 29 مزرعه تحت مدیریت زارعین واقع در بخش پایین‌دست شبکه آبیاری و زهکشی مغان، استان اردبیل، در فصل زراعی 1400-1399 مورد مطالعه قرار گرفت. نیاز آبی خالص سویا در مزارع مطالعاتی در فصل زراعی 1400-1399و میانگین 10 ساله آن به‌ترتیب، در دامنه 417 تا 719 و 457 تا 797 میلی‌متر برآورد شد (به‌ترتیب، با میانگین 539 و 581 میلی‌متر). مجموع بارش موثر و آب کاربردی فصلی (I + Pe) و عملکرد دانه سویا به‌ترتیب، بین 3859 تا 7105 مترمکعب بر هکتار و 30/1 تا 80/2 تن بر هکتار اندازه‌گیری شد (به‌ترتیب، با میانگین 5664 مترمکعب بر هکتار و 35/2 تن بر هکتار). محدودیت انعطاف‌پذیری در تحویل آب به مزارع موجب اعمال یک برنامه‌ریزی آبیاری غیرمنطبق با نیاز آبی گیاه گردید. برآیند اثر عوامل محدود کننده تولید سویا در منطقه مطالعاتی موجب شد حداکثر عملکرد مشاهداتی دانه سویا به‌طور قابل توجهی پایین‌تر از عملکرد پتانسیل سویا در دشت مغان (00/4 تن بر هکتار) باشد. عملکرد دانه سویا یک همبستگی درجه دوم با I + Pe را نشان داد. نمایه‌های بهره‌وری مجموع آب کاربردی و بارش موثر (WPI+Pe) و بهره‌وری اقتصادی آب آبیاری (WP$) در مزارع مطالعاتی به‌ترتیب، بین 33/0 تا 47/0 کیلوگرم بر مترمکعب و 18/21 تا 29/48 هزار ریال بر مترمکعب متغیر بود (به‌ترتیب، با میانگین 42/0 کیلوگرم بر مترمکعب و 89/39 هزار ریال بر مترمکعب). میانگین راندمان کاربرد اسرائیلسن (AE) در مزارع مطالعاتی برای مراحل ابتدایی، توسعه‌ای و میانی رشد گیاه به‌ترتیب، برابر با 19، 95 و 100 درصد به‌دست آمد.