مطالعه انتشار هواویزهای ناشی از فعالیت شهرک تخصصی فلز روی زنجان

نویسندگان

1 گروه علوم محیط‌‌زیست. دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

2 گروه فیزیک، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

3 آزمایشگاه پایش آلودگی هوا، اداره‌کل حفاظت محیط‌‌زیست زنجان، زنجان، ایران.

4 گروه علوم محیط‌‌زیست. دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

5 گروه زیست شناسی، دانشکده علوم و فناوری زیستی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

doi
10.22059/jesphys.2026.380433.1007698
چکیده

ذرات غبار یا هواویزها از آلاینده‌های مهم هوا محسوب می‌شوند. امروزه هواویزها از ‌مؤلفه‌های مهم در مطالعات اقلیمی هستند. ذرات غبار موجود در هوا به سبب اندازه کوچک و دارا بودن انواع آلودگی‌های میکروبی و هم‌چنین فلزات سنگین می‌توانند سلامت انسان و موجودات زنده را تحت‌تأثیر قرار دهند. ذرات غبار پراکنده شده از فعالیت صنایع به‌ویژه صنایع فلزی تا مسافت­های طولانی جا‌به‌جا و سبب پخش آلودگی می‌شوند. در کار حاضر شهرک صنعتی روی زنجان به‌عنوان منبع تولید آلودگی ذرات انتخاب و ضمن اندازه‌گیری هم‌زمان در قالب یک شبکه نمونه‌برداری (مدل مقصدگرا) و بررسی مقادیر غلظت ذرات و پهنه‌بندی هواویزها در اطراف شهرک، از مدل‌های جعبه‌ای و گاوسی (مدل منبع‌گرا) برای مدل سازی انتشار آلودگی هوا‌ی ناشی از فعالیت این شهرک استفاده شده است. با این هدف 18 ایستگاه نمونه‌برداری در محدوده مورد مطالعه با توجه به کوهساری، جهت باد، فعالیت صنعت و امکانات فنی راه اندازی شد. نمونه‌برداری از غبار هوا با استفاده از پمپ‌های نمونه‌برداری به‌طور هم‌زمان در تمام ایستگاه‌ها هر بار به مدت 72 ساعت، برای همه ماه‌ها در طول یک سال 1393-1394، انجام گرفت. نتایج به‌دست‌آمده از هر دو مدل نشان می‌دهند ضمن این‌که ذرات غبار ناشی از شهرک روی، بسته به شرایط هواشناسی تا شعاعی بیش از فاصله شهرک روی تا شهر زنجان پخش شده و با فاصله از شهرک کاهش می‌یابد، با توجه به موقعیت شهر زنجان در شمال شرق شهرک تخصصی روی، غلظت ذرات در نوار مرکزی شهر زنجان با امتداد جنوب‌غرب به شمال‌شرق بالا است.