فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از موضوعاتی که در طراحی سد‌های مخزنی اهمیت زیادی داشته و همواره مورد توجه محققین است، کاهش انرژی جنبشی جریان عبوری از سرریز آن‌ها به منظور کنترل سرعت، کاهش انرژی مخرب ناشی از آن و نیز کاستن از عمق آب‌شستگی در پایین‌دست سرریزها می‌باشد. تندآب‌های پلکانی و پرتاب‌کننده‌های جامی شکل متداول‌ترین سازه‌های مستهلک‌کننده انرژی در سرریز‌های اضطراری در سد‌ها هستند. با توجه به تأثیری که عمق آب‌شستگی در پایین‌دست این سازه‌ها بر ایمنی و پایداری آن‌ها دارد، در تحقیق حاضر تأثیر پارامترهای هیدرولیکی و هندسی بر تغییرات مشخصات آب‌شستگی در پایین‌دست تندآب‌های ساده و پلکانی همراه با پرتا‌ب‌کننده جامی‌شکل به‌صورت آزمایشگاهی مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش‌های این تحقیق در آزمایشگاه هیدرولیک دانشگاه گیلان در سال 1399-1400 برای نسبت عمق‌ بحرانی به ارتفاع پله (yc/h) در دامنه 53/0 تا 97/0، زاویه‌های جت خروجی 15 و 30 درجه پرتاب‌کننده جامی شکل، نسبت عمق پایاب به عمق بحرانی (ht/yc) در دامنه 5/1 تا 2، نسبت ارتفاع ریزش به ارتفاع پله (HF/h) در دامنه 2 تا 4 و شیب تندآب 1:2 انجام گردید. مقایسه نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد که با ایجاد پلکان بر روی نیمرخ تندآب، حد اکثرعمق آب‌ شستگی در پرتاب‌کننده جامی شکل با زاویه‌های جت خروجی 15 و 30 درجه نسبت به تندآب ساده برای عمق بحرانی نسبی حداقل به ترتیب به میزان 22 و 35 درصد و در عمق بحرانی نسبی حداکثر به ترتیب به میزان 13 و 20 درصد کاهش می‌یابد. همچنین با افزایش زاویه جت خروجی پرتاب‌کننده جامی شکل از 15 به 30 درجه، حداکثر عمق آب‌شستگی به طور متوسط برای دو عمق پایاب حداقل و حداکثر در تندآب ساده به ترتیب 18 و 11 درصد و برای تندآب پلکانی به ترتیب 19 و 17 درصد کاهش می‌یابد. علاوه براین رابطه رگرسیونی برای تخمین حداکثر عمق آب‌شستگی برای تندآب پلکانی همراه با پرتاب‌کننده جامی شکل ارائه شد.