بررسی شکست موج راسبی در مسیرهای توفان نیمکره شمالی در دوره 1958-2023 برمبنای توزیع دمای پتانسیلی روی سطوح هم‌مقدار تاوایی پتانسیلی

نویسندگان

1 گروه فیزیک فضا، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 گروه فیزیک فضا، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 گروه فیزیک فضا، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

4 گروه فیزیک فضا، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/jesphys.2025.402301.1007723
چکیده

پژوهش حاضر اختصاص به ارزیابی توزیع شکست موج راسبی بر اساس روش معرفی‌شده توسط پلی وهاسکینز (PH) و شاخص همبسته با آن ( ) در مسیرهای توفان نیمکره شمالی برای فصل زمستان در دوره بلندمدت 2023-1958 با استفاده از داده‌های JRA-55 دارد. برای این کار، ابتدا توزیع ، جهت شکست ( )، شدت شکست (RI)، تاوایی پتانسیلی (PV) بر روی تراز هم‌دمای پتانسیلی 330 کلوین،  بر روی سطح هم‌مقدار PV (دارای دو واحد PV) با وضعیت همدیدی در سه مورد مطالعاتی مقایسه شد. سپس، توزیع اقلیم‌شناختیِ انواع شکست موج ، ، و RI برای فصل زمستان مطالعه و تحلیل شد. ارزیابی کارکرد روش PH نشان می‌دهد که هر چه مقدار  بیشتر باشد، هم واژگونی پربندهای  و هم گرادیان ارتفاع ژئوپتانسیلی در تراز 500 هکتوپاسکال بیشتر است. توزیع اقلیم‌شناختیِ نتایج نیز نشان‌دهنده چیرگی رخدادهای واچرخندی در شرق اقیانوس اطلس، اروپا، نیمه غربی آسیا، شرق اقیانوس آرام و نیمه غربی قاره آمریکا است. به‌علاوه، فراوانی رخداد شکست واچرخندی با غلبه نفوذ توده‌هوای گرم ABW در این مناطق، از شکست متناظر با غلبه توده‌هوای سرد بیشتر است. بیشترین فراوانی رخداد شکست چرخندی با غلبه نفوذ توده‌هوای گرم (CBW) در شرق اقیانوس آرام و غرب آسیا، و بیشینه فراوانی رخداد شکست چرخندی با غلبه نفوذ توده‌هوای سرد (CBC) در غرب اقیانوس اطلس و غرب اقیانوس آرام دیده می‌شود. فراوانی رخداد CBW در شرق آسیا و CBC در غرب اقیانوس‌های اطلس و آرام از دیگر مناطق بیشتر است. فراوانی رخداد شکست موج قوی در همه طول‌های جغرافیایی اندکی بیشتر از شکست موج ضعیف است.