ارزیابی و آینده‌نگری تغییرات زمانی و مکانی شوری خاک با استفاده از مدل ترکیبیCA-Markov در مناطق خشک (مطالعه موردی: دشت میناب)

نویسندگان

1 گروه احیای مناط‌ق‌ خشک‌ وکوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

2 گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ، کرج، ایران

3 گروه مدیریت و توسعه کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، ، کرج، ایران

4 گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی دانشگاه تهران، کرج، ایران

5 گروه احیای مناط‌ق‌ خشک‌ وکوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ، کرج، ایران

doi
10.22059/ijswr.2022.328726.669048
چکیده

شوری خاک در چند دهه اخیر به دلیل استفاده نامناسب و غیراصولی از منابع پایه به‌شدت رو به افزایش است. این معضل در مناطق مختلف کشور به‌ویژه مناطق خشک و نیمه‌خشک آثار زیان‌بار شدیدی را پدید آورده است. به‌طوری‌که در این مناطق با تجمع نمک‌های محلول در سطح خاک عملکرد محصول کاهش می‌یابد و در نهایت باعث ازبین‌رفتن زمین‌های کشاورزی می‌شود. باتوجه‌به اهمیت موضوع در این پژوهش به بررسی روند تغییرات زمانی و مکانی شوری خاک در دشت میناب پرداخته شد. بدین منظور از تصاویر ماهواره‌ای مربوط به سال‌های 1380، 1390 و 1400 استفاده گردید. برای تهیه نقشه‌های شوری خاک از نرم‌افزار ENVI5.1  و برای بررسی تغییرات و پیش‌بینی آن در دوره آتی از مدل ترکیبیCA-Markov  در نرم‌افزار TerrSet استفاده شد. نتایج نشان داد که با گذشت زمان بر میزان شوری اراضی در این منطقه افزوده می‌شود به‌طوری‌که مساحت کلاس شوری خیلی زیاد در سال‌های 1380، 1390 و 1400 به ترتیب برابر است با 21/12، 14 و 51/19 درصد می‌باشد که این میزان افزایش در بخش‌های جنوب و جنوب غرب دشت بیش‌تر رخ داده است. همچنین نقشه پیش‌بینی نیز نشان‌دهنده گسترش شوری در منطقه موردمطالعه می‌باشد به‌طوری‌که بیش‌ترین وسعت افزایش نرخ تغییر شوری در سال 1420 مربوط به کلاس شوری خیلی زیاد و برابر 24/20 درصد است. مساحت اراضی با شوری خیلی زیاد در سال 1380 تا 1420 از 20/12 درصد به 62/29 درصد افزایش‌یافته، درحالی‌که مساحت اراضی با شوری متوسط از 47/60 درصد در سال 1380 به 88/13 درصد در سال 1420 کاهش‌یافته است. در حالت کلی یکی از راهکارهای مدیریتی جهت جلوگیری از افزایش شوری خاک در این منطقه تغییر سیستم آبیاری می‌باشد تا به کمک آن به توان از مصرف شدید آب و کاهش کیفیت آب‌وخاک جلوگیری کرد.