تأثیر سن، جنسیت و نوع تکلیف بر درک استعاره‌های تجسم‌یافته در کودکان فارسی‌زبان

نویسندگان

1 دانشیار، گروه آموزشی زبانشناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری ، گروه زبانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

3 دانشیار، گروه زبانشناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22075/jlrs.2025.38553.2729
چکیده

این پژوهش به بررسی تأثیر سن (8 و 12 سالگی)، جنسیت و نوع تکلیف (دیداری/شنیداری) بر درک استعاره‌های تجسم‌یافته مرتبط با اندام‌های حسی-حرکتی (چشم، گوش، دست و پا) در کودکان فارسی‌زبان می‌پردازد. با استفاده از طرح مقطعی، 160 کودک دبستانی آزمون‌های درک استعاره را در دو قالب دیداری (تصویر-محور) و شنیداری (داستان-محور) تکمیل کردند. یافته‌ها تفاوت‌های رشدی را نشان داد: کودکان 8 ساله درک بهتری از استعاره‌های مرتبط با دست داشتند، در حالی که کودکان 12 ساله در استعاره‌های مرتبط با چشم در تکالیف دیداری و استعاره‌های مرتبط با گوش در تکالیف شنیداری عملکرد بهتری نشان دادند. اثرات جنسیتی در گروه‌های سنی مختلف مشاهده شد - پسران 8 ساله در استعاره‌های شنیداری مرتبط با پا عملکرد بهتری داشتند، در حالی که دختران در استعاره‌های دیداری مرتبط با دست از پسران پیشی گرفتند. در بین کودکان 12 ساله، دختران در چندین دسته عملکرد برتری داشتند: استعاره‌های مرتبط با گوش و استعاره‌های مرتبط با دست. نتایج همچنین نشان‌دهنده‌ی همبستگی مثبت بین استعاره‌ها، نوع تکلیف آزمون (دیداری و شنیداری) و کانال حسی (گوش‌ها و چشم‌ها) مرتبط با استعاره بود. این یافته‌ها نشان می‌دهد که: (1) درک استعاره تجسم‌یافته با افزایش سن از حوزه‌های حسی لمسی به حوزه‌های حسی انتهایی تغییر می‌کند، (2) تفاوت‌های جنسیتی در پردازش استعاره تا سن 8 سالگی ظاهر می‌شوند و تا سن 12 سالگی تشدید می‌شوند، و (3) تخصص کانال حسی با رشد شناختی برجسته‌تر می‌شود. این مطالعه شواهد تجربی برای طراحی مطالب زبانی متناسب با سن و جنس در زمینه‌های آموزشی ارائه می‌دهد.