فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تخمین اجزاءِ تبخیر و تعرق گیاه ذرت با استفاده از مدل‌های تجربی، برای مدیریت مصرف آب در آبیاری سودمند است. در این پژوهش، مقدار اجزاءِ تبخیر و تعرق ذرت در مراحل رشد و برای شرایط تنش شوری، مدل‌سازی شد. در سال 1399 و در دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، تیمارهای شوری از طریق آب با هدایت الکتریکی (S0)5/0، (S1)1/2، (S2)5/3 و (S3)7/5 دسی‌زیمنس بر متر، در بستر کشت مینی‌لایسمتر اِعمال شد. مدل‌سازی اجزاءِ تبخیر-تعرق ذرت، با توابع رگرسیونی شامل فرم‌های خطی، نمایی، لگاریتمی، درجه دوم و توانی انجام شد. پارامترهای تبخیر - تعرق (ETc)، ضرایب تنش تبخیر-تعرق (Ks) و حساسیّت مرحله رشد گیاه (Kpi) به‌عنوان متغیرهای مستقل و پارامترهای تعرق(T)  و تبخیر (E) به‌عنوان متغیر وابسته (در مدل‌های مجزا) در نظر گرفته شد. ضرایب مجهول در معادلات توسط نرم‌افزار SPSS برآورد شد و مدل‌های رگرسیونی چند متغیره تولید شد. از تیمار S0 تا S3، مقادیر پارامترهای تبخیر - تعرق، تعرق و تبخیر (در کل دوره رشد) به ترتیب در بازه 420-5/307، 289-150 و 131- 5/157 میلی‌متر اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد در شرایط تنش شوری، تعرق ذرت به میزان بیشتری نسبت به تبخیر - تعرق کاهش یافت. اما به همان اندازه، به مقدار تبخیر از سطح خاک افزوده شد. در ارزیابی مدل‌سازی‌، مدل‌های نمایی و درجه دوم به ترتیب به‌عنوان مدل‌های بهینه برای تخمین مقادیر تعرق و تبخیر انتخاب شدند. مقدار ضریب حساسیّت در چهار مرحله رشد (Kp) به ترتیب برابر با 556/0، 972/0، 315/1 و 432/0 (در مدل نمایی) و 485/1، 238/1، 447/0 و 816/0 (در مدل درجه دوم) بود. دستاورد پژوهش این بود که مدل‌های رگرسیونی عملکرد قابل قبولی برای شبیه‌سازی اجزاءِ تبخیر و تعرق ذرت در شرایط تنش شوری داشتند. ازاین‌رو با تخمین مقدار تعرق، نیاز خالص آبی گیاه به طور واقعی برآورد شده و راندمان مصرف آب افزایش می‌یابد. همچنین با تخمین مقدار تلفات تبخیر، راندمان کاربرد آب در آبیاری دقیق‌تر محاسبه می‌شود.