نشانهشناسی بلاغی داستان و فیلم درخت گلابی
نویسندگان
1 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران.
2 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران.
3 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران.
doi
چکیده
نشانهشناسی بلاغی یکی از انواع «رمزگان متنی» در دستهبندی سهگانة دنیل چندلر است که گسترة وسیعتری را نسبت به مباحث بلاغی پیشین شامل میشود و تنها به عناصر کلامی محدود نمیشود؛ بلکه میتوان این نشانهها را در تصویر، صدا یا در بافت کلام جستجو کرد. در این رویکردِ نشانهشناسی، روابط بین نشانهها و معانی ضمنی آنها از منظر بلاغی بررسی میشود و علاوهبر زبانشناسی، شعر، داستان و ادبیات نمایشی، در تحلیل آثار هنری دیگری مانند سینما، نقاشی، عکاسی، موسیقی و معماری کاربرد دارد. در این مقاله، داستان و فیلم درخت گلابی را بر اساس نشانههای بلاغی در چهار دستهبندیِ نشانهشناسی نمادها، نشانهشناسی عناصر بینامتنی، نشانهشناسی تقابلها و نشانهشناسی عناصر بیانی که هرکدام از چند بخش تشکیل میشود، تحلیل و بررسی کردیم. نتایج این بررسیها نشان داد که نشانههای بلاغی از قبیل استعاره، تشبیه، کنایه، مجاز، تضمین، ضربالمثل، تقابلهای دوگانه، متناقضنما، انواع نمادهای مربوط به اشخاص، اشیاء، صداها و طبیعت در سراسر بافتِ متن بهصورت نهفته و همراه با اشاراتی حضور دارند که مخاطب را به کشف آن نشانة بلاغی هدایت میکنند. بر اساس بررسیها، موارد مربوط به دستة اول، نشانهشناسی نمادها و دستة چهارم، نشانهشناسی عناصر بیانی از دو دستة دیگر در داستان و فیلم درخت گلابی بیشتر یافت شد؛ ضمن آنکه مهمترین نشانة بلاغی این دو اثر را میتوان عنوان آن، یعنی «درخت گلابی» در نظر گرفت که استعارهای از شخصیت اصلی است.
