«تحلیل جایگاه"تلمیح"و انواع آن (دینی و اساطیری) در قصه‌های پریان بختیاری»

نویسندگان

1 دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران (نویسندة مسئول)

2 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

doi
10.22075/jlrs.2024.35949.2556
چکیده

تلمیح یکی از پرکاربردترین شگردهای بلاغی در ادب فارسی، شعر و قصه- بالاخص در قصه‌های فولکلور- به شمار می‌رود. در قصه‌های پریان بختیاری، عنصر تلمیح (دینی: اشاره به احادیث، آیات و داستان‌های پیامبران و همچنین تلمیح اساطیری: ملی (اشاره به دیو و سیمرغ) و بین‌المللی ( اشاره به اژدها) حضوری پررنگ و چشمگیر دارد. در پژوهش پیش رو بیست قصه از قصه‌های پریان بختیاری- قصه ملک جمشید و چهل گیسو بانو، انس پری، قصه مادیان چل کره، شکارچی، شاه عباس و کریم دریایی، شاه عباس و چاره نویس، شاه طهماس و شاه عباس، شاه عباس و بلبل سخنگو، شاه عباس و پیر خارکش، چشم انسان، میراث باارزش، هفت دخترون، ننه ماهی، ملک جمشید و ملک محمد، دختر دال، شهر حاکم‌کُش، قلم سرنوشت، تمتی، راه و بیراه و گوهر ابریشم و دختر شاه پریان، مورد بررسی قرار گرفته‌اند. در این قصه‌ها، تلمیحات دینی و اساطیری، جزو عناصر اصلی محسوب می‌شوند. نمونه این تلمیحات دینی و معنوی را می‌توان در قصه دختر دال، دعاگویی درویش که باعث تبدیل تخم‌مرغ و چند تکه پارچه کهنه به دختری زیبارو می‌شود، مشاهده کرد. جلوه‌های مختلف تلمیحات اساطیری نیز به صورت‌های مختلف از جمله اشاره به رویش گیاه از خون انسان، شفابخشی سیمرغ، تبهکاری دیو و اژدها به کار رفته‌اند. پژوهش پیش‌ رو مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه‌ای است. پژوهشگران در این جستار سعی دارند ضمن بررسی قصه‌های نامبرده شده و بررسی تلمیح- یکی از عناصرِ مطرحِ موجود در آن‌ها- و با ذکر شواهدی از این قصه‌ها و تحلیل آن‌ها، به روشن شدن نحوة استفاده از این عناصر بپردازند.