آسیب‌شناسی ترانۀ معاصر

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران

doi
10.22075/jlrs.2025.36189.2567
چکیده

ترانه، به‌عنوان گونه‌ای بیناهنری و بینارشته‌ای، تابع اصولی است که امروزه در بسیاری از آثار موسیقایی به آن توجه نمی‌شود. غلبۀ روزافزون تجارت و صنعت بر هنر و به‌تبع آن تولید انبوه آثار موسیقایی، بسیاری از ارزش‌ها و قواعد ادبی و موسیقایی ترانه را تحت‌الشعاع خود قرار داده است. توجه افراطی به کمیت به‌جای کیفیت، ترانۀ معاصر را با چالش‌ها و آسیب‌هایی جدی روبه‌رو کرده است. این آسیب‌ها نه‌تنها جایگاه ترانه را متزلزل کرده، بلکه بر ذائقۀ هنری مخاطبان نیز تأثیر منفی گذاشته است. مسئلۀ پژوهش حاضر شناسایی و بررسی شایع‌ترین آسیب‌های ساختاری و محتوایی ترانۀ معاصر و تحلیل زمینه‌های بروز آن‌هاست. داده‌های این پژوهش دربردارندۀ نمونه‌ای منتخب از ترانه‌های مشهور سبک‌های پاپ، سنتی و تلفیقی است که با روش توصیفی- ‌تحلیلی و با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی و با نظر به اصول نقد ادبی و مطالعات ترانه از نظر ویژگی‌های ساختاری و محتوایی بررسی و تحلیل شده است. نتایج حاصل از پژوهش، نشان‌دهندۀ 11 نوع آسیب پرتکرار در ساختار و محتوای ترانۀ معاصر است. این آسیب‌ها عبارت‌اند از اختلاط زبان معیار و محاوره، قافیه‌های معیوب تحت عنوان ایطا، شایگان، افعال مثبت و منفی، ردیف به‌جای قافیه و قافیۀ غلط، ضعف تألیف‌هایی چون افتادن واژه و عبارت، به‌ کار بردن تعبیر نادرست، کاربرد نادرست حروف اضافه و جابه‌جایی ارکان جمله، حشو، تقلیل‌ دادن شأن معشوق، جنسیت‌زدگی، استفاده از واژه‌های بیگانه، فقدان پیوستگی ساختاری و محتوایی، خوانش غلط، خوانش سلیقه‌ای و ملودی‌گرایی.