بررسی شبکه معنایی حرف اضافه مکانی پسین جه در گویش گیلکی رشت
نویسندگان
1 دانشیار زبانشناسی، مرکز اسناد فرهنگی آسیا، گروه مطالعات شرق آسیا، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
doi
10.22075/jlrs.2025.35997.2559چکیده
مقالة حاضر بر آن است تا به بررسی نظاممند حرفاضافة پسین جه به معنی از در گویش گیلکی رشت، یکی از زبانهای ایرانی گروه شمال غربی بپردازد. پژوهش در چارچوب زبانشناسی شناختی به سامان رسیده که در آن اقلام واژگانی معمولاً چندمعنا هستند و معنای واژه متشکل است از شبکهای از معانی مرتبط که برخی بهصورت طرحوارهای به یکدیگر مربوط میشوند و بعضی از معانی نتیجة بسط استعاری پیشنمونی هستند. دادههای پژوهش حاضر بهصورت همزمانی از پارهگفتارهای گیلکی معاصر و بهطور مشخص گویش گیلکی رشت از مجموعه پادکستهای گیلهقصه (1403) و داستانهای نشریة گیلهوا (1371-1372) گردآوری شده است و به روش کیفی و با استفاده از شواهد زبانی کافی در قالب مثالهای شفاهی و نوشتاری گیلکی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. قلمرو پژوهش به گیلکی رشت محدو د میشودد. شبکة چندمعنایی نظاممند این حرفاضافه، بر معانیِ خاستگاه، مقوله، حرکت، ظرف، مالکیت، وضعیت، کاهش، مقایسه، سبب و منبع اطلاعات دلالت میکند که در جملگی آنها رگههایی از مفهوم خاستگاه دیده میشود؛ ازاینرو، خاستگاه بهعنوان معنای پیشنمونی حرفاضافة جه معرفی شده است. همچنین نتایج از سامانیافتگی پیکیربندی این معانی از طریق استعاره و طرحوارههای مکانی حکایت دارد؛ این ساختار معنایی به صورت شعاعی حول هستة مرکزیِ خاستگاه شکل میگیرد و نماینگر وجود شبکهای از چندمعنایی نظاممند در این حرفاضافه است.