اصالت سنجی روایت نبوی «برتری پیامبرخاتم و آل او بر پیامبران»
نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
doi
10.30497/qhs.2022.241467.3371چکیده
برتری رسول اکرم(ص) بر پیامبران پیشین از عقاید اجماعی مسلمانان است. امامیه بر اساس نصوص متعدد به افضلیت اهلبیت(ع) بر سایر پیامبران نیز باور دارد. برخی منابع متأخر امامیه در تبیین برتری پیامبر و آل او، به روایتی نبوی در امالی ابنبابویه استناد جستهاند که از گفتگوی رسول خدا(ص) و فردی یهودی درباره تفاضل حضرت محمد(ص) و حضرت موسی(ع) خبر میدهد. نوشتار حاضر امکان صدور این روایت از پیامبراکرم را با کاربست روشهای نقد متن میسنجد. اصالت ساختار روایت برپایه مشابهیابی بخشهای قابل تجزیه روایت در تراث اسلامی موجودِ کهنتر از امالی صورت گرفته و برآیند آن امکان وامگیری دو بخش پایانی روایت از منابع پیشین بر پایه شباهت لفظی، معنایی و اسلوب بیانی است. اصالت محتوای روایت نیز بنابر میزان فراوانی مفاهیم محوری روایت در مجموعه روایات منسوب به حضرت محمد(ص) بررسی شده و رهاورد آن تقویت انتساب مضمون بخش پایانی روایت به پیامبر اکرم(ص) است. از این رو، صدور روایت در قالب کنونی و انتساب برخی مضامین مندرج در متن به پیامبر اکرم(ص) تردید برانگیز است. با این حال، نوشتار حاضر احتمال عرضه این مضامین و آموزههای مبتنی بر آن را از جانب سایر معصومان نفی نمیکند و نقد روایت یاد شده به معنای انکار آموزه افضلیت رسول خاتم و آل او نیست.