فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آنزیم‎های خاک شاخص‎های مؤثری از کیفیت خاک محسوب می‎شوند. در پژوهش حاضر، فعالیت برخی آنزیم‎های خاک شامل اوره‎آز، بتاگلوکوزیداز، سلولاز، آریل‎سولفاتاز، دهیدروژناز و فسفاتازهای اسیدی و قلیایی در خاک‎های جنگلی منطقه ارسباران تحت‌تأثیر دو عامل ارتفاع منطقه و عمق خاک مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور، یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک‎های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. فعالیت آنزیم‎های خاک در نمونه‎های برداشت‎شده از عمق‎های مختلف خاک (20-0، 40-20، 60-40، 80-60 و 100-80 سانتی‎متری) در ارتفاعات مختلف (600-0، 1200-600، 1800-1200 و 2400-1800 متری) و در شیب شمالی منطقه اندازه‎گیری شد. نتایج نشان‎دهنده اثر معنی‎دار عمق خاک و ارتفاع بر فعالیت آنزیم‎های موردمطالعه بود؛ هرچند، عکس‎العمل آنزیم‎های مختلف به این عوامل یکسان نبود. بیشترین فعالیت آنزیم‎های اوره‎آز، بتاگلوکوزیداز، سلولاز، آریل‎سولفاتاز و فسفاتازهای اسیدی و قلیایی در لایه سطحی خاک (20-0 سانتی‎متری) اندازه‎گیری شد که به ترتیب با افزایش عمق به طور میانگین 50، 71، 81، 71، 59 و 66 درصد کاهش یافت. اما، فعالیت آنزیم دهیدروژناز با افزایش عمق 15 تا 43 برابر افزایش یافت. بعلاوه، با افزایش ارتفاع از 600-0 تا 2400-1800 متری، درحالی‎که به طور متوسط فعالیت آنزیم‎های اوره‎آز، آریل‎سولفاتاز و بتاگلوکوزیداز به ترتیب 15/1، 4/1 و 19/1 برابر افزایش یافت، فعالیت آنزیم‎های سلولاز و فسفاتازهای اسیدی و قلیایی به ترتیب 26، 4/10 و 6/9 درصد کاهش یافت. اما، اثر ارتفاع بر فعالیت دهیدروژناز معنی‎دار نبود. نتایج همچنین حاکی از همبستگی مثبت و معنی‎دار (P ≤ 0.01) کربن آلی و کربن زیست‎توده میکروبی با فعالیت تمام آنزیم‎های بررسی‎شده به‎جز دهیدروژناز بود. یافته‎های این پژوهش چگونگی تغییرات فعالیت آنزیم‎های مختلف با دو عامل عمق خاک و ارتفاع را آشکار می‎نماید.