تحلیل پراکنش فصلی بارش‌های فرین در ایران با استفاده از پایگاه AgERA5

نویسندگان

1 استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد

2 استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد

3 پژوهشگر پسادکتری اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد

4 کارشناس ارشد اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد

doi
10.22059/ijswr.2021.333263.669118
چکیده

بارش­های فرین به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک به عنوان یک مخاطره جدی تلقی شده، خطر رخداد سیل را افزایش داده و زمان محدودی برای هشدار باقی می‌گذارند. این مطالعه با هدف درستی سنجی متغیر بارش و بارش­­های فرین  پایگاه AgERA5 و بررسی پراکنش فصلی بارش­های فرین­ در ایران انجام شده است. ابتدا، درستی داده­های بارش پایگاه AgERA5 با کاربست سنجه­های آماری NRMSE، MBE و PCC مورد بررسی قرار گرفت. بررسی خطاها نشان داد که داده AgERA5 بیشترین مقدار NRMSE را در اقلیم مرطوب سواحل شمالی و همچنین مناطق پرباران زاگرس و شمال­غربی دارد. در مقابل، این پایگاه، بارش را در مناطق خشک و نیمه خشک ایران با دقت بیشتری برآورد می­کند. برای بررسی بارش فرین فصلی، از سه شاخص شدت بارش روزانه (SDII)، بیشینه بارش یک­روزه (RX1day) و روزهای همراه با بارش سنگین (R10mm) استفاده شد. درستی سنجی شاخص­های فرین نشان داد که پایگاه AgERA5 در برآورد شاخص R10mm در بخش­های بزرگی از کشور کم­برآوردی دارد و در مقابل دو شاخص RX1day و SDII در بیش­تر مناطق­ ایران­ بیش­برآوردی دارند. همانند میانگین بارش، بیشینه خطا و اریبی بارش­­های فرین در سواحل خزری دیده می­شود. نتایج نشان داد که در حالیکه بیشینه RX1day به مقدار 5/80 میلی­متر در فصل زمستان اتفاق می­افتد، بیشینه SDII با 2/19 میلی­متر/روز در فصل تابستان مشاهده می­شود. این در حالی است که بیشینه تداوم R10mm در تمامی فصول در سواحل خزری مشاهده می­گردد. به­رغم آنکه سواحل خزری بیشینه روزهای همراه با بارش سنگین را در تمامی فصول دارد اما بیشینه تداوم شدت بارش در زاگرس مرتفع دیده می­شود. شدت بارش در تمامی مناطق ایران با ارتفاعات ارتباط مستقیم دارد. در این رابطه، سواحل جنوبی دریای خزر در تمام طول سال، از این قاعده مستثنی است.