فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

   احیای رودخانه، حفظ حیات طبیعی و بوم شناختی رودخانه در کنار بهره‌برداری از آن برای مصارف مختلف، یکی از برجسته‌ترین حوزه‌های علمی کاربردی منابع آب است. تأمین جریان زیست‌محیطی، به­عنوان ابزاری برجسته برای کاهش تأثیرات منفی تنظیم رودخانه و حفاظت، احیا و بهبود کیفیت زیستگاه رودخانه‌های طبیعی در مدیریت حوزه‌های آبخیز و مدیریت یکپارچه منابع آب، شناخته شده است. در این مطالعه، به­منظور ارزیابی و برآورد رژیم جریان زیست‌محیطی رودخانه کردان، روش منحنی تداوم جریان بر اساس آمار هیدرولوژیکی ایستگاه هیدرومتری در طول دوره آماری 35 ساله (از سال آبی 1365 تا 1399) و مدل هیدرومورفواکولوژیکی MesoHABSIM، بر پایه مطالعات و مشاهدات میدانی مورد استفاده قرار گرفتند و مطابق با آن، مطلوبیت زیستگاه در دسترس گونه ماهی هدف در سناریوهای مختلف رژیم جریان، مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد توزیع حداقل میزان جریان اکولوژیکی در طول سال، نسبتا یکنواخت و در محدوده جریان پایه رودخانه است (حداکثر مقدار 8/1 مترمکعب بر ثانیه در ماه فروردین و حداقل 3/0 مترمکعب بر ثانیه در ماه مهر). با این حال، توزیع جریان مطلوب اکولوژیکی برای فراهم کردن زیستگاه‌های هیدرومورفولوژیکی مطلوب در طول سال، نابرابر است. همچنین حداکثر مقدار مورد نیاز جریان اکولوژیکی مطلوب در اردیبهشت برابر با 6/3 مترمکعب بر ثانیه و کمترین مقدار جریان اکولوژیکی مطلوب در مهر برابر با 7/0 مترمکعب بر ثانیه است. از طرفی دیگر، با توجه به تجزیه و تحلیل صورت گرفته، در بیشتر اوقات سال، دبی کمتر از میانگین جریان سالانه در رودخانه مورد مطالعه که برابر 95/3 مترمکعب برثانیه می باشد، جاری است و این در حالی است که این جریان‌ها برای تامین نیازهای اکولوژیکی آبزیان، ناکافی است. نتایج مطالعه حاضر نشان می‌دهد که تغییرات هیدرومورفولوژی رودخانه کردان در اثر تنظیم طولانی‌مدت جریان رودخانه، منجر به تغییر در توزیع زیستگاه‌های مطلوب مورفولوژیکی می‌شود. قابل ذکر است مدل‌ MesoHABSIM، مطلوبیت و در دسترس بودن زیستگاه گونه‌های ماهی را برای سناریوهای مختلف رژیم جریان و مورفولوژی رودخانه را به خوبی شبیه‌سازی کرده و نیز در پروژه‌های احیای اکولوژیکی رودخانه و تعیین جریان‌ زیست‌محیطی، می‌تواند کاربرد داشته باشد.