فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هنجارگریزی مؤلفه‌ای بنیادین در نظام شعر، مؤثّرترین شکلِ آشنایی‌زدایی و برجسته‌سازیِ زبان است که قاعده‌هایِ متعارفِ ساختاریِ شعر را بر هم می‌زند و از این راه دامنه‌ وسیعی از تنوّعاتِ محتوایی، شکلی و زبانی در شعر پدید می‌آورد. در شعر سپیدِ فارسی که شعری بدون وزن و قافیه است، شاعران به‌صورتِ گسترده از هنجارگریزی بهره برده‌اند و به‌واسطه‌ آن، زبانِ شعری خویش را برجسته کرده‌اند. پژوهش حاضر که به روشِ تحقیقِ توصیفی- ‌تحلیلی است و داده‌های آن به شیوه‌ کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند، بر اساسِ نظریه‌ی فرمالیستیِ لیچ، گرایشِ شش تن از شاعرانِ سپیدسرا را به هنجارگریزی موردبررسی قرار داده و تأثیر این رویکرد را بر تمایز زبان و شکلِ شعر نشان می‌دهد. میزانِ بهره‌گیری از انواع مختلفِ هنجارگریزی توسط شاعرانِ سپیدسرا متفاوت بوده و به‌نسبت جهانِ فکری و تجربه ادبی ایشان فرق می‌کند. شاعرانی مانند شاملو، موسویِ‌گرمارودی و سید حسن حسینی، هنجارگریزی‌های معنایی، واژگانی، نوشتاری و ادبی استفاده کرده‌اند تا شیوه‌ای متفاوت و مستقل از پیشینیان رقم بزنند؛ اما شاعرانی مانند آتشی، نجدی و شمس لنگرودی عمدتاً به دو هنجارگریزی زبانی و ادبی توجه نشان داده‌اند. این پژوهش ضمنِ برشمردنِ برخی از نمونه‌هایِ هنجارگریزی، نوع و نسبت کاربردِ آن را نیز در شعرهایِ سپید، بیان می‌کند.