فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ایجاز به‌عنوان یکی از مباحث بنیادین علم معانی، از دیرباز موردتوجه پژوهشگران و بلاغت‌پژوهان بوده است. در نخستین متون بلاغی، ایجاز به دو نوع اصلی «ایجاز حذف» و «ایجاز قصر» تقسیم شده است. بااین‌حال، فقدان یک چارچوب جامع و تعریف دقیق برای این دو نوع، همواره باعث شده است که نتوان تمامی عبارات یا جملات موجز را با اطمینان در یکی از این دسته‌بندی‌ها جای داد. ازاین‌رو، این پژوهش با هدف بازنگری و بازتعریف این مقوله، به ارائه تقسیم‌بندی جدیدی از ایجاز پرداخته است. این تحقیق با بهره‌گیری از روش توصیفی - ‌تحلیلی و بر اساس مطالعات گسترده کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده و تلاش دارد ضمن ارائه تعاریفی جامع و مانع، معیاری دقیق برای تشخیص انواع مختلف ایجاز در اختیار قرار دهد. بر اساس نتایج این پژوهش، ایجاز را می‌توان از دو منظر اصلی بررسی کرد: نخست از جنبه هنری یا مخل بودن که به تأثیرگذاری و کارکردهای زیبایی‌شناختی آن در متن مربوط می‌شود و دوم از منظر ساختاری، که به شیوۀ سازمان‌دهی عبارت موجز اشاره دارد. از منظر ساختاری، ایجاز به دو نوع کلی تقسیم می‌شود: «ایجاز حذف» و «ایجاز قصر». ایجاز حذف نیز بر اساس نوع قرینه به دو شاخه اصلی تفکیک می‌شود: 1) ایجاز حذف به قرینه لفظی، که حذف بخشی از عبارت را بر مبنای حضور شواهد لفظی توضیح می‌دهد و 2) ایجاز حذف به قرینه معنوی، که حذف با اتکا به درک ضمنی و معنایی صورت می‌گیرد. همچنین، ایجاز قصر نیز به دو نوع تقسیم شده است: 1) ایجاز قصر بیانی، که در آن ایجاز به کمک آرایه‌های بیانی انجام می‌شود و 2) ایجاز قصر غیربیانی که تمرکز آن بر ساختارهای مستقیم، ساده و غیر بیانی است. این تقسیم‌بندی جدید ضمن پاسخ به خلأهای موجود در مطالعات پیشین، امکان تحلیل دقیق‌تر و دسته‌بندی جامع‌تر عبارات موجز را فراهم می‌سازد و ابزاری کاربردی برای پژوهشگران حوزه بلاغت ارائه می‌دهد.