فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امروزه ویرایش، علمی با حدود مشخّص است. در فرآیند ویرایش، شخصی غیر از نویسنده و شاعر متن تولیدشده را از جنبه‌های زبانی و فنّی ویرایش و تغییراتی در آن اعمال می‌کند. ویرایش مدّ نظر در این پژوهش غیر از ویرایش در دوران معاصر است. در این‌گونه ویرایش شاعر خود به دست‌کاری و تصرّف در اثر خود می‌پردازد و بنا به سلیقه و ذوق خود در طول سرایش و پس از آن تغییراتی ایجاد می‌کند. درواقع، در شعر اولیه که حاصل جوشش و الهام و نوعی وحی است، دخل و تصرّف می‌شود. در تاریخ شعر فارسی شاعرانی بوده‌اند که به‌صورت اولیۀ شعر بسنده نکرده‌اند و با دست بردن در اشعار خود در راه کمال شعر گام برداشته‌اند از جمله سنایی و عطار و همچنین حافظ که نمونۀ اکمل در این زمینه است. نظامی گنجوی هم از دیگر شاعرانی است که به ویرایش ادبی متن اعتقاد داشته و خود نیز در شعرش ویرایش‌هایی اعمال کرده است و برای آن اصطلاح «غلط‌کاری» را برساخته است. این ویرایش شامل تصرّف در قصص و داستان‌ها نیز می‌شود که به دلایلی از جمله دلایل زیبایی‌شناسیک و دلایل اخلاقی و پرهیز از تکرار در شیوۀ بیان است. پرهیز از تکرار معلول علّتی دیگر است و آن اشتراک تعدادی از قصص و داستان‌های نظامی با شاعران و نویسندگان دیگر ازجمله فردوسی بوده است. علاوه بر شاعران که دیدگاه‌هایشان در این زمینه اهمیّت فراوان دارد ادیبان هم دراین‌باره دیدگاه‌های خود را بیان کرده‌اند. برخی از ادیبان موافق دست بردن در شعر هستند و برخی مخالف هرگونه دست‌کاری. همچنین این نظریه‌ها گاه مستقیم بیان شده است و گاه غیرمستقیم که باید آن را از خلال مبانی و قواعدی که برای شعر بیان کرده‌اند برداشت کرد. در این پژوهش با تأکید بر آثار نظامی و دیدگاه‌هایش در این زمینه، مسئلۀ ویرایش در شعر بررسی شده است.