نقد شعر "ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد" با رویکرد نشانه‌شناسی تأویلی اومبرتو اکو

نویسندگان

1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران (نویسنده مسئول)

doi
10.22075/jlrs.2024.32867.2397
چکیده

نشانه‌شناسی تأویلی بستری است که به مدد آن می‌توان دلالت‌های پویا را در متونِ باز ردیابی نمود. این رویکرد امکان بررسی همه‌جانبه و ایجاد برداشت‌های نامتناهی را فراهم می‌کند تا دیالکتیکی میان متن و خواننده شکل بگیرد. آنچه اومبرتو اکو با بهره از تلفیق نظریات یلمزلف دربارۀ ارتباط میان بیان و محتوا و پراگماتیسم آمریکایی بیان می‌کند، به معیارهای معناشناسانۀ دانشنامه‌ای منتهی می‌شود که به‌عنوان برابرنهاد معناشناسی لغتنامه‌ای مطرح شده است. در نظام نشانه‌شناسی اکو تمامی اجزای متن از قبیل مجاز، استعاره، نماد، صنایع لفظی، امکانات موسیقایی و... در تأویلی همه‌جانبه در بستر بافت متن بررسی و با بهره‌گیری از محورهای برگرفته از چهار علت ارسطویی سنجیده می‌شوند تا تأویلی علمی و بهنجار را از دیدگاه خوانندۀ الگو رقم بزنند. در پژوهش حاضر شعر "ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد" فروغ فرخزاد به‌عنوان متنی تأویل‌پذیر، نمادگرا و اسطوره‌محور، در بسترهای فرهنگی، ایدئولوژیک، معناشناسیک و زیبایی‌شناسیک معناکاوی شده و رمزگشایی نشانه‌های تکرارشونده در آن به مدد روش دانشنامه‌ای در سطوح مختلف معنایی تبیین شده است.