مهدی اخوان ثالث و مسئلۀ زبان شعر نیما

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول)

doi
10.22075/jlrs.2023.31157.2310
چکیده

نگاه جامع نیما یوشیج به شعر و درک این دقیقه که هرگونه تغییر در شعر باید بنیادین و کلی باشد، موجب شد که تمامی عناصر در شعر «آزاد» نیما دچار تحولی اساسی شوند. یکی از عناصر شعر که در شعر آزاد نیما تغییراتی ملموس نسبت‌به شعر کلاسیک پذیرفت، «زبان» بود. مسئلۀ زبانِ شعرِ نیما از همان ابتدا دغدغۀ موافقان نیما و دستاویز مخالفان او بوده است. مهدی اخوان ثالث یکی از طرفداران نیما بود که در پی گشودن پیچیدگی‌ها و دشواری‌های زبان او برآمد و نخستین کتاب مستقل دربارۀ زبان شعر نیما را به نگارش در‌آورد. در پژوهش پیش رو ابتدا آرای موافقان و مخالفان نیما دربارۀ زبان شعر او مطرح شده و سپس نظریات اخوان در کتاب عطا و لقای نیما یوشیج با روش «تحلیل انتقادی» بررسی شده است. در پایان مشخص شده که اخوان برای دفاع از شیوۀ نیما کوشیده است برای هنجارگریزی‌های زبانی نیما نظایری از گذشتگان بیابد تا ثابت کند نیما از اغلب اجازات و امکاناتی که در اختیار قدما بوده، در شعرش استفاده کرده است. او همچنین در ضمن بحث‌هایش به نکات ظریفی اشاره کرده است که بعدها پژوهشگران دیگری آن را گسترش داده و تکمیل کرده‌اند؛ بااین‌حال وی در مواردی نیز دچار اشتباهاتی شده است.