فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دلیری در شاهنامه مفهومی بنیادین و گسترده‌ است و با مفاهیم دیگری چون خرد، نجابت، جنگاوری، شجاعت، نام و... هم‌بسته است. این مقاله درصدد است تا چگونگی بیان مفهوم دلیری را در دو حوزه زبان و تصویر در شاهنامه بررسی کند. فردوسی برای تبیین مفهوم دلیری در شعر از چه استعاره‌های مفهومی مدد جسته است و هنرمند نگارگر چه تمهیداتی را برای تصویرسازی این استعارات به کار برده است؟ آیا سعی کرده تا تنها به متن وفادار باشد یا برای بیان این مفهوم به خلاقیت‌هایی دست زده است؟ در این پژوهش دیدگاه استعاره‌های مفهومی جرج لیکاف و مارک جانسون به‌عنوان چارچوب نظری تحقیق انتخاب و نگاره‌ها نیز از شاهنامۀ طهماسبی انتخاب شده است و تحلیل نگاره‌ها براساس روش نشانه‌شناسی اجتماعی تصویر (کرس و ون لیوون) صورت گرفته است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که نگارگر علاوه‌بر استفاده از قراردادهایی چون عناصر نما، همچون ظاهر کنشگر، ترکیب‌بندی، ارزش اطلاعات، قاب‌بندی و نشان‌داری، از عناصری اجرایی، چون حضور مشارکت‌کنندگان، مقتضیات صحنه و انواع بردار در ایجاد کنش و همچنین از عناصر ارتباطی مثل زاویه دید، فاصله و تماس برای به تصویر کشیدن استعاره‌های مفهومی دلیری استفاده کرده است. در بعضی از این تصاویر نگارگر به ابداعاتی در بازنمایی این استعاره‌ها دست زده که گاهی هم‌راستا با کلیت داستان است و گاهی بدون توجه به داستان. تمهیداتی چون نشانداری یا ترکیب‌بندی و قاب‌بندی که در جهت افزون‌سازی و تشدید معنای استعاره‌های پهلوانی در نگاره‌ها به کار برده است.