فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اساسی‌ترین ابزارهای ارزیابی و زیبایی‌شناسی در ادبیات را باید در دانش‌های بلاغی جست‌وجو کرد. هرچند این دانش‌ها در عمل، به نقد و ارزیابی آثار ادبی نمی‌پردازند و تنها به تعریف، شناسایی، ذکر شواهد و بیان نظری بسنده می‌کنند، باز هم ابزاری برای ارزیابی بهتر و دقیق‌تر آثار ادبی به شمار می‌روند. «تسلسل» از صنایعی است که در کتاب‌های بلاغی و تذکره‌ها در دوره‌هایی مطرح بوده، ولی بعدها به فراموشی سپرده شده است؛ به‌طوری که حتّی نامی از آن در کتاب‌های بلاغی جدید به چشم نمی‌خورد. وسعت دامنۀ این صنعت، آن را به برخی صنایع و انواع ادبی پیوند می‌دهد. برخی مانند «موقوف» یکی از انواع مسلسل به شمار می‌آیند. نیز صنعت تقسیم دارای انواع و زیرمجموعه‌هایی است که در کتاب‌های بلاغی به آن کمتر توجّه شده و تنها در برخی منابع به تقسیمی با عنوان «تقسیم وحده» یا «تقسیم مجرد» و «تقسیم مسلسل» اشاره شده که همین اشارۀ اندک هم در کتاب‌های بلاغی معاصر به چشم نمی‌خورد. برخی صنایع مانند «ردّ العجز علی الصّدر» و «ردّ الصّدر علی العجز»، «تشابه‌الاطراف»، «تکرار» یا «مکرّر» با یکی از اقسام مسلسل هم‌پوشانی دارند. در این پژوهش، به معرّفی این صنعت و اقسام آن بر اساس منابع موجود پرداخته شده است.