تحلیل زبانی و بلاغی سبک نگارش عبدالحسین زرّین‌کوب در یادداشت‌های آثارش

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. (نویسنده مسئول)

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

doi
10.22075/jlrs.2022.28683.2185
چکیده

عبدالحسین زرّین‌کوب، محقّق و نویسندۀ بزرگ ایرانی است که تحقیقات گستردۀ او در حوزه‌های گونا‌گون و قدرت شگرفش در نویسندگی و پژوهش، وی را در مقام یکی از پژوهشگران برجستۀ معاصر قرار داده است. یکی از شگردهای پژوهشی که زرّین‌کوب در غالب آثار خود به کار می‌‌برد، یادداشت‌نویسی است. شگردی که امکان تبیین توضیحاتی افزون بر مطالب متن اصلی، ارائۀ مستندات و ذکر منابع و مآخذ را برای نویسنده، در خارج از ساختار متن اصلی کتاب، فراهم آورده است. زرّین‌کوب با استفادۀ بسیار از شیوۀ مزبور در غالب آثار خود، صاحب سبک شده است؛ به‌گونه‌ای که بخش زیادی از صفحات پایانی آثار او به یادداشت‌ها اختصاص یافته است. یادداشت‌ها ارتباط تنگاتنگی با متن اصلی دارند و بررسی خصایص بلاغی- زبانی آن‌ها روشن می‌کند که ساختارمندی و انسجام ویژه‌ای هم به آثار زرّین‌کوب بخشیده‌اند؛ زیرا مؤلّف غالباً تبیین اطّلاعات حاشیه‌ای و مستندات و ارجاعات خود را با شیوۀ زبانی و بلاغی منحصربه‌فردِ خود، به بخش یادداشت‌ها منتقل کرده و همین خصیصه، باعث انتظام مطالب متن اصلی آثار او شده است. این نوع یادداشت‌نویسی، از مؤلّفه‌های سبک شخصی و شگردهای پژوهشی زرّین‌کوب به حساب می‌آید. نگارندگان در این مقاله کوشیده‌اند با روش توصیفی- تحلیلی، پس از تبیین مقدّماتی دربارۀ احوال و آثار زرّین‌کوب و معرّفی اجمالی انواع یادداشت‌های آثار او، به بررسی ویژگی‌های زبانی و بلاغی، همراه با ذکر نمونه، در یادداشت‌های آثار وی بپردازند تا نکته‌های باریکی را که نمودار فکر و سبک زبانی نویسنده در یادداشت‌نویسی بوده، به مخاطب ارائه کنند.