بررسی واژگان زنانه و مردانه در جلوه‌های آنیما و آنیموس در آثار داستانی جلال آل‌احمد و سیمین دانشور

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان. سمنان. ایران (نویسنده مسئول)

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان. سمنان. ایران.

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان. سمنان. ایران.

4 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان ، سمنان، ایران.

doi
10.22075/jlrs.2023.27838.2143
چکیده

مسئلۀ پیوند جنسیت و زبان و زبان مخصوص هر جنسیت، در مباحث دستور زبان، واژه‌شناسی و معنی و مفهوم‌شناسی و درون‌مایه، به‌عنوان رفتارهای زبانی شناخته می‎شود. علاقه‌ها و عادت‌ها و تمایل‌های فکری و زبانی و کلامی هر دو جنس زن و مرد نشان می‌دهد مبحث مؤنّث و مذکّر در حضور و میزان به‌کارگیری واژگان برای هر جنسیت حائز اهمّیت است. فرهنگ جامعه، زبان و نحوۀ ادای سخن و گزینش واژگان را برای هر جنسیتی تعیین کرده است. بخشی از مبحث کهن‏الگوهای زنانه و مردانۀ آنیما و آنیموس در بستر زبان متن و رفتارهای زبانی آشکار می‏شود. این پژوهش با روش توصیفی‌- تحلیلی و ابزار مطالعاتی کتابخانه‏ای، نشانه‎های جنسیتی واژگان زنانه و مردانه را در نمودهای آنیما و آنیموس متن داستان‎ها بررسی خواهد کرد. برای شناخت ارتباط و پیوند زبان‏شناسی و نقد روان‏شناسانه با انواع ادبی داستان و رمان، ضروری است مطالعات تطبیقی‌ـ تحلیلی انجام شود. در این پژوهش، این نتایج حاصل شده است که سبک واقع‌گرایانه و بازتاب فرهنگ جامعه و روحیۀ افراد جامعه در داستان‏های آل‌احمد و دانشور باعث شده نمود آنیما و آنیموس در زبان شخصیت‏ها کمتر باشد. این دو نویسنده این‌گونه تناقض‏های نامتعارف در جامعۀ آن دوره را چشمگیر نشان نمی‏دهند. عناصر و مؤلّفه‌های برجستۀ واژگان زنانه و مردانه در جلوه‌های آنیما و آنیموس در آثار جلال آل‌احمد و سیمین دانشور عبارت‌اند از: کلمات احساسی و عاشقانه و نوازش‌آمیز، واژگان و جمله‌های ناسزا و خشن در گفتار زن، رنگ‌واژه‌ها، واژگان کودک، صفت‏های مخصوص زنان یا مردان، واژگان مربوط به نقش‌های زنان و مردان در خانواده و جامعه، زبان ارتباط با جنس مخالف، واژگان مختص به ظواهر زنان یا مردان، واژگان پرسشی، واژگان رسمی و معیار و عامیانه و واژگان زنانه و مردانۀ فرادست و فرودست.