فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف پژوهش حاضر، بررسی سیر تحوّل تاریخی افعال پیشوندی گویش دیباجی است. یکی از مهم‌ترین پدیده‌ها در دگرگونی زبان‌ها پدیدۀ دستوری‌شدگی است که طی آن، مقولات واژگانی به تکواژهای دستوری تبدیل شده یا مقولات دستوری، دستوری‌تر و مقیّدتر می‌شوند. فرایند عکس دستوری‌شدگی، دستوری‌زدایی نام دارد. در مقالۀ حاضر، روند تحوّل افعال پیشوندی گویش دیباجی را بررسی می‌کنیم تا به پاسخ این پرسش دست ‌یابیم که آیا در سیر تحوّل افعال پیشوندی گویش مذکور، دستوری‌شدگی رخ داده است یا اینکه این افعال، دستخوش دستوری‌زدایی شده‌اند. برای رسیدن به پاسخ این پرسش، ناگزیر به بررسی تحوّل پیشوندهای فعلی و پیدایش این افعال در دوره‌های گذشته پرداختیم و بر اساس مطالعۀ متون کهن زبان‌های ایرانی نشان دادیم پیشوندهای این افعال در دورۀ باستان، اقلام واژگانی بوده‌اند که در معرض مقوله‌زدایی قرار گرفته و با به‌ دست‌ آوردن نقش دستوری و تبدیل‌شدن به وند، به‌شکل کنونی درآمده‌اند. سپس با ارائۀ تحلیلی نشان خواهیم داد که در اتّصال پیشوندهای قاموسی به افعال بسیط و شکل‌‌گیری افعال پیشوندی، فرایند دستوری‌زدایی رخ داده است. روش انجام این پژوهش از نوع توصیفی، تحلیلی و تطبیقی است و داده‌های پژوهش به‌صورت میدانی، از مصاحبۀ با گویشوران این گونۀ زبانی جمع‌آوری شده است. در این پژوهش، بیش از سیصد فعل پیشوندی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است.