از رایانیتن تا رایانشی؛ نقش دستور زبان و الگوهای زبان فارسی در واژه‌گزینی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران

doi
10.22075/jlrs.2023.30443.2275
چکیده

اخیراً برخی از دانشگاهیان در نام‌گذاری رشته‌ای دانشگاهی، عنوان «زبان‌شناسی رایانشی» را به کار برده‌اند. پیش از آن، این ترکیب در فرهنگستان زبان و ادب فارسی ساخته و منتشر شده است. در این مقاله دربارۀ طرز ساخته‌شدن جزء دوم این نام، یعنی «رایانشی» و ریشه و مأخذ آن بحث شده و نشان داده شده است ساخت این کلمه که از زبان پهلوی گرفته شده، با قواعد زبان، دستور زبان فارسی و نیز الگوهای زبانی فارسی امروز در تعارض بوده و غلط است؛ همچنان‌که کلمۀ رایانه که ساختۀ فرهنگستان زبان ایران (فرهنگستان دوم) در برابر کامپیوتر بوده، بنا بر قواعد زبان فارسی، غلط است و اگرچه مشکلات کمتری از «رایانشی» دارد، به‌دلیل کثرت کاربرد، می‌شود آن را پذیرفت. البته کلمۀ کامپیوتر در زبان فارسی جاافتاده و رایج بود و نیازی به ساخت معادل برای آن نبود و امروز نیز از رایانه رایج‌تر است. در این مقاله نشان داده شده که کاربرد کلمۀ اخیر، یعنی «رایانشی» به‌هیچ‌وجه پذیرفتنی نیست.