مناسبات لحن، عنصر پیش‌برنده مرثیه‌های عاشورایی قیصر امین‌پور

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه سلمان فارسی، کازرون، ایران. (نویسنده مسئول)

doi
10.22075/jlrs.2022.26844.2081
چکیده

سرودن اشعار عاشورایی به‌عنوان یکی از مظاهر تجلّی عشق به خاندان حضرت محمّد(ص)، به‌ویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مورد توجبه بیشتری قرار گرفت و شاعران بسیاری در این زمینه طبع‌آزمایی کردند. از آن میان، به اشعار قیصر امین‌پور به‌عنوان یکی از شاعران این جریان، بسیار توجبه شد. در سروده‌های عاشورایی او، زبانی صمیمی و کلامی گرم، همراه با صراحتی که در دیگر سروده‌هایش دیده می‌شود، جریان دارد. در پژوهش حاضر، عنصر لحن، با وجوه و اَنحایی که موجب انتقال صمیمانه و غیرمستقیم پیام حزن و اندوه می‌شود، مورد مطالعه و تحلیل قرار گرفت. باتوجه ‌به اهمیت آن در انتقال پیام ضمنی متن، روشن شد که شاعر در انتخاب قالب، جانب لحن و موضوعیت شعر را رعایت کرده است. برای انتخاب وزن عروضی، به ریتم و تناسب آن با فضای غمگنانۀ شعر نظر داشته و موسیقی قافیه و ردیف و اشتراک آوایی این دو را به‌عنوان اصلی مهم، جهت همسویی با خاطر مخاطب، به کار بسته است. همچنین از صور خیال، به‌ویژه استعاره، در خلال سروده‌های عاشورایی، برای تصویر و ترسیم مناظر شعر بهره گرفته و موسیقی اصوات و جادوی مجاورت حروف را به‌عنوان اسلوبی برای تأثیرگذاری بیشتر حالت تراژیک شعرش به کار برده است.