بررسی طرحوارههای ساختی تلفیقیِ واژهسازی در ترکیبات فعلی پسوندی فارسی در آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبانشناسی همگانی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
2 نویسنده مسئول، استادیار، گروه زبانشناسی و مترجمی زبان انگلیسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران
3 استادیار گروه زبان شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
doi
10.30479/jtpsol.2025.21969.1708چکیده
طرحوارههای ساختی بهعنوان ابزار نظری اصلی در صرف ساختی، الگوهای ساخت کلمات موجود و دستورالعملی برای واژهسازی جدید فراهم میکنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی طرحوارههای ساختی تلفیقی در واژهسازی و کاربرد آنها در آموزش ترکیبات فعلی پسوندی فارسی به فارسیآموزان غیرایرانی میپردازد. دادهها شامل 330 ترکیب فعلی پسوندی برگرفته از کتابهای آموزش زبان فارسی است.یافتهها نشان داد که ترکیبات فعلی پسوندی از ترکیب یک عنصر غیرفعلی (اسم، قید یا صفت) با فعل ساخته میشوند و واحدهای فعلی مرکب وابستهای را پدید میآورند. این واحدها بهطور مستقل در واژگان فارسی وجود ندارند و تولیدشان زایا نیست، اما نقش پایهای در واژهسازی اشتقاقی ایفا میکنند (مانند «خشک شو» در «خشکشویی»). در این ساختها، طرحوارههای ترکیب و اشتقاق با هم تلفیق میشوند.از منظر آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان، این تلفیق اهمیت دارد؛ زیرا زبانآموزان هم در درک ترکیب عناصر غیرفعلی و فعلی بهعنوان یک واحد معنایی واحد دچار مشکل میشوند و هم تنوع معنایی و کاربردی این ترکیبات (بیان عمل، شغل یا فاعلیت) موجب سردرگمی آنان میشود.بنابراین، معرفی هدفمند طرحوارههای تلفیقی در آموزش میتواند یادگیری این ترکیبات را تسهیل کند. راهکار مؤثر، آموزش تدریجی از طریق معرفی طرحوارههای اصلی، سپس زیرطرحوارهها و ارائه نمونههای متنوع است تا زبانآموز بتواند هم شباهتهای ساختواژی و هم تفاوتهای معنایی این ترکیبات را دریابد. چنین رویکردی، مواجههای نظاممند و آگاهانه با واژگان فارسی فراهم میکند و نیاز به حفظ استثناها را کاهش میدهد.
