شایستگی‌های مدرسان زبان فارسی به غیر فارسی‌زبانان: ارائه مدلی بر پایه درک نخبگان

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، دانشیار گروه‌های زبان و ادبیات انگلیسی و زبانشناسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

doi
10.30479/jtpsol.2025.22763.1729
چکیده

با توجه به اینکه تاکنون مدل شایستگی برای مدرسان آموزش زبان فارسی به غیر فارسی‌زبانان ارائه نشده است، پژوهش حاضر با هدف استخراج شایستگی‌های رفتاری و تخصصی این گروه از مدرسان انجام شد. شرکت‌کنندگان در این پژوهش، ده نفر از اعضای هیئت علمی حوزه آموزش زبان فارسی/دوم و 15 نفر از مدرسان خبره حوزه آموزش زبان فارسی به غیر فارسی‌زبانان بودند. شرکت‌کنندگان با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و در مصاحبه نیمه‌ساختاریافته که توسط پژوهشگر طراحی شده بود شرکت کردند. پس از تبدیل مصاحبه‌ها به متن، داده‌ها به روش کدگذاری استخراج شدند. تحلیل داده‌ها به شکل قیاسی-استقرایی انجام شد؛ به این معنا که در کنار بهره‌گیری از مدل‌های نظری اولیه، به مضامین جدیدی که از دل داده‌ها برمی‌آمد نیز توجه شد. پس از بررسی داده‌ها شایستگی‌های رفتاری و تخصصی مشخص شدند. شایستگی‌های رفتاری به سه مقوله اصلی «ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری»، «مهارت‌های ارتباطی»، و «مدیریت فردی و شغلی» و شایستگی‌های تخصصی به پنج مقوله اصلی «دانش نظری آموزش زبان»، «دانش و مهارت تدریس»، «آگاهی از استانداردهای جهانی آموزش و ارزشیابی»، «مهارت طراحی آموزشی» و «آگاهی فرهنگی و بینافرهنگی» تقسیم شدند که هر کدام زیرمقوله‌ها و مضامینی را در بر می‌گیرند. این یافته‌ها می‌توانند مبنایی علمی و کاربردی برای طراحی دوره‌های تربیت مدرس، ارزیابی عملکرد مدرسان، و به‌روزرسانی استانداردهای آموزشی در حوزه آزفا باشند. همچنین، از آن‌جا که در طراحی این مدل، هم دیدگاه‌های نظری و هم تجارب عملی اساتید و مدرسان برجسته لحاظ شده است، می‌توان امیدوار بود که خروجی آن با نیازهای واقعی کلاس‌های آموزش زبان فارسی هماهنگ باشد.