سبک‌شناسی لایه‌ای اشعار فرخی یزدی با تکیه بر کتاب سبک‌شناسی دکتر فتوحی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای تخصصی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران.

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران. (نویسنده مسئول)

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران.

doi
10.22075/jlrs.2022.25741.2022
چکیده

سبک‌شناسی لایه‌ای، شیوه‌ای از سبک‌شناسی معاصر است که آثار را به شیوۀ درون‌متنی و بر اساس لایه‌های به‌وجودآورنده (واژگانی، آوایی، نحوی، بلاغی و ایدئولوژیک) بررسی و تحلیل می‌کند. با بهره‌‌گیری از سبک‌شناسی لایه‌ای می‌توان به ویژگی‌های سبک فردی، اندیشه‌ها و ایدئولوژی حاکم بر متن شاعر یا نویسنده دست‌ یافت. سؤال اصلی پژوهش این است که چگونه می‌توان ویژگی‌های سبکی شعر فرّخی یزدی (1318-1268ش) را با بهره‌گیری از سبک‌شناسی لایه‌ای بررسی و مشخّص کرد؟ این پژوهش به شیوۀ توصیفی- تحلیلی و روش کتابخانه‌ای، به بررسی ویژگی‌های سبکی دیوان اشعار فرّخی با رویکرد سبک‌شناسی لایه‌ای می‌پردازد. از ویژگی‌های سبک فردی فرّخی در لایۀ واژگانی می‌توان به بسامد واژگان حسّی و شکوهمند با رمزگان ساختاری و از ویژگی سبکی لایۀ نحوی، به جابه‌جایی از نحو معیار و تأکید بر فعل و نهاد به‌عنوان ادوات آن اشاره کرد که به شکل‌گیری سبک پیوسته و فعّال نحوی منجر شده است. با بررسی لایۀ نحوی در بخش‌های کیفیت واژه‌‌گزینی، چیدمان نشان‌دار، سبک و ساختمان جملات و... هر بخش، ویژگی سبکی ویژه‌ای دارد. فعل و نهاد، بیشترین جابه‌جایی را در سطح جملات داشته‌ و بسامد جملات مرکّب و ساده، سبب ایجاد سبک تلفیقی شده است. ساختمان جملات دارای پیوستگی بلاغی است. در بخش وجهیت افعال، وجه اخباری و سپس عاطفی و امری بسامد زیادی دارند. در وجهیت قید، قیدهای زمان و حالت، دارای بسامد بیشتر هستند. در بخش صدای دستوری، متن به‌واسطۀ بسامد افعال متعدّی و شبه مجهول، دارای صدایی فعّال بوده و همچنین صدای رسا، آخرین مؤلّفۀ سبک فرّخی است.