تحلیل بن مایه «خار سر دیوار» در غزلیات صائب
نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان (نویسنده مسئول)
2 استادیارگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان
3 کارشناس ارشد ادبیات فارسی
doi
10.22075/jlrs.2022.25800.2031چکیده
امروزه در مطالعات سبکشناختی و نیز نقد و تحلیل آثار ادبی، بررسی بنمایهها (موتیف یا موتیو) از نظر بسامد و کارکرد آنها، یکی از ارکان مهم شناخت سبک و از ابزارهای اصلی سنجش و نقد به شمار میرود. در میان سبکهای شعر فارسی، سبک هندی و از بین شاعران سبک هندی، صائب در بهرهگیری از بنمایه سرآمد است؛ بهگونهای که این امر، یکی از برجستهترین خصایص سبک هندی و شعر صائب قلمداد میشود. در این جستار، منظور ما از بنمایه، واژگان، ترکیبها، تصویرها، عبارتهای کلیشهای یا هر عنصر تکرارشوندهای است که شاعر بر محور آنها تصویرسازی، مضمونپردازی و ایجاد شبکۀ تداعی میکند. «خار سر دیوار» از بنمایههای پرکاربرد با بیش از نود بار تکرار در شعر صائب است. او بر اساس ویژگیها و جنبههای مختلف این بنمایه، مضامین و تصاویر متعدّد و متنوّعی آفریده که در این مقاله کوشیدهایم با روش توصیفی-تحلیلی، خوشۀ خیال این عنصر و تصویرگری صائب بر محور آن را تجزیه و تحلیل و بررسی کنیم. دستاورد پژوهش، نشانگر آن است که صائب بهمدد قدرت تخیّل شگفتانگیزش، از منظرهای متفاوت به یک پدیدۀ واحد مینگرد و در هر نگاه، معنایی تازه بر آن میافزاید و مضمونی نو میآفریند.
