تنوع واژگانی در گفتار فارسی‌آموزان چینی‌زبان و عربی‌زبان: پژوهشی بر پایه‌ی شاخص گیراد

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه علامه طباطبائی

2 نویسنده ی مسئول،استاد گروه زبان‏شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی(ره)

doi
10.30479/jtpsol.2022.17674.1606
چکیده

هدف از انجام این پژوهش، ارزیابی تولیدات شفاهی فارسی‌آموزان غیرایرانی بر پایۀ مؤلفۀ «تنوع واژگانی» (یکی از مؤلفه‌های غنای واژگانی) بود. ازاین‌رو، از یکی از سنجه‌های فرمولیِ تنوع واژگانی با عنوان «شاخص گیراد» بهره برده‌ شد تا غنای واژگانی متون شفاهی آزمودنی‌های پژوهش حاضر محاسبه شود و ارتباط آن با متغیرهایی همچون ملّیت، جنسیت، سن، زبان اول و تحصیلات مشخص گردد. بدین منظور، ابتدا فایل‌های صوتی 268 فارسی‌آموز غیرایرانی از چهار ملّیت لبنانی، چینی، سوریه‌ای و عراقی که در آزمون‌های پایان‌دورۀ مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره) شرکت کرده بودند، پیاده‌سازی شد. سپس براساس اصول و قواعد پیاده‌سازی پیکره و نرمال‌سازی آن، و با استفاده از نرم‌افزار لنکس‌باکس، به استخراج و شمارش موردواژه‌ها و یکتاواژه‌های گفتار هر آزمودنی پرداخته شد. پس از آن، تنوع واژگانی گفتار هر آزمودنی، براساس شاخص گیراد محاسبه گردید و فرضیه‌های پژوهش مورد ارزیابی و راستی‌آزمایی قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که از لحاظ ملّیت و جنسیت، بین آزمودنی‌های پژوهش تفاوت معنی­دار وجود دارد. همچنین، از منظر زبان اولِ آزمودنی‌ها، عربی‌زبان‌ها از تنوع واژگانی بیشتری نسبت به چینی‌زبان‌ها برخوردار هستند. یافتۀ دیگر پژوهش این بود که بین سن و تنوع واژگانی، رابطه‌ای معنی‌دار، اما منفی وجود دارد؛ همچنین، مشخص گردید که با افزایش سطح تحصیلات، لزوماً تنوع واژگانی روند افزایشی نمی‌یابد. نتایج و یافته‌های این پژوهش می‌تواند در راستای ارزیابی کمّی و عینی گفتار آزمودنی‌ها و همچنین، کم‌رنگ‌نمودن پیامدهای قضاوت‌های شمّی و جلوگیری از سوگیری ارزیاب‌ها در زمینۀ ارزیابی مقولۀ دایره‌واژگانی آزمودنی‌ها به‌کار گرفته شود.