آداب‌الحرب‌و‌الشجاعه و فواید فرهنگ‌نگارانۀ آن

نویسندگان

1 دانش‌آموختة دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه خوارزمی (نویسندۀ مسئول)

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

doi
10.22075/jlrs.2022.26255.2055
چکیده

آداب‌ الحرب ‌و الشجاعه نوشتۀ محمّد بن منصور بن سعید، ملقّب به مبارکشاه و مشهور به فخر مدبّر، از متون مشهور نیمۀ اوّل قرن هفتم هجری است. مبارکشاه در این کتاب، به‌تفصیل دربارۀ آیین کشورداری، اسب‌شناسی، جنگ و سپاهیگری سخن گفته است. آداب‌ الحرب به‌دلیل اشتمال بر انواع واژه‌ها، اصطلاحات و تعابیر خاص، ارزش‌ها و فواید فرهنگ‌نگاشتی درخور توجّهی دارد؛ امّا تاکنون، چنان‌که باید، در تألیف فرهنگ‌ها از آن استفاده نشده و ارزش‌های بی‌شمار آن ناشناخته مانده است. در این مقاله سعی کرده‌ایم نمونه‎هایی از تازه‌ها و ارزش‌های لغوی آداب ‌الحرب را عرضه کنیم. این امر می‌تواند هم در تکمیل فرهنگ‌های نوشته‌شده و احیاناً اصلاح برخی از خطاهای راه‌یافته به آن‌ها مؤثّر باشد و هم به فرهنگ‌نویسان در تألیف فرهنگ‌های آتی یاری رساند. برای این منظور و برای رسیدن به صحیح‌ترین صورت ضبط‌های این کتاب، علاوه بر متن چاپی، از چند دست‌نوشتۀ موجود نیز بهره برده‌ایم و نتیجۀ یافته‌های خود را با توجّه به لغت‌نامۀ دهخدا نشان داده‌ایم.