برجسته‌سازی در قصه‌های موجود در تذکره‌های دوره گورکانیان شبه قاره هند

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان (نویسندۀ مسئول)

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان

doi
10.22075/jlrs.2022.22468.1867
چکیده

توجّه به تاریخ ادبیات و زندگی‌نامه‌نویسی، با نگارش تذکره‌ها، به‌ویژه در دورۀ حکومت گورکانیان در هند، بیش از هر زمان دیگر بوده است. تذکره‌نویسان از ابزار متعدّدی برای ارتقای جایگاه ادبی کتاب‌های خود و نشان‌دادن قدرتشان در خلق یک اثر ادبی استفاده می‌کردند. یکی از این ابزارها، قصّه‌ها و روایات قصّه­گونه است که دربارۀ شخصیت‌های مطرح شکل گرفته است. برای درک و سنجش بهتر این روایات قصّه­گونه و اینکه تا چه حد زبان این بخش از تذکره‌ها به ادبیات نزدیک می‌شود، نیاز به ابزاری چون بررسی برجسته‌سازی‌های زبانی آن وجود دارد. بر اساس آنچه فرمالیست‌های روسی مطرح کرده‌اند، آشنایی‌زدایی از زبان معیار، موجب ایجاد متنی ادبی می‌شود و وسیلۀ آشنایی‌زدایی، برجسته‌سازی زبانی به دو روش قاعده‌افزایی و هنجارگریزی است. بی‌شک، قصّه‌های موجود در تذکره‌ها، بستری مناسب برای تثبیت موقعیت تذکره‌نویسان به‌عنوان ادیبی آگاه به ظرایف زبانی بوده و این مقاله در پی نشان‌دادن همین بخش ادبی در تذکره‌هاست.