تبیین هرمنوتیک عارفانه در تفسیر جعفرالصّادق براساس آرای پل ریکور

نویسندگان

1 دانشیار گروه ادیان و عرفان، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

2 دانشجوی دکتری عرفان و تصوف دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

3 استاد گروه ادیان و عرفان، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران (نویسنده مسئول)

doi
10.22075/jlrs.2021.23470.1919
چکیده

تفسیری منسوب به امام جعفر صادق (ع) گزارش شده است که پل نویا آن را با عنوان تفسیر جعفرالصّادق منتشر کرد. پل ریکور، فیلسوف و ادیب فرانسوی، از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان هرمنوتیک ادبی و فلسفی است. در این پژوهش ضمن اشاره به هرمنوتیک ریکور و بیان شاخصه‌های آن، جستاری در تفسیر جعفرالصّادق انجام شده ‌است. هرمنوتیک عرفانی تفسیر جعفرالصّادق با مبانی هرمنوتیک ریکور تقریباً مطابقت دارد. تأویل و چندمعنایی در تفاسیر عرفانی با این تفسیر آغاز می‌شود. هرکس به قدر خویش و براساس افق وجودی خود، قرآن را می‌فهمد. استعاره و نماد به‌وفور و اسطوره شاید تنها دربارة ملائکه و هبوط آدم براساس نظر ریکور در این تفسیر یافت ‌شود. روایت‌ها و داستان‌ها از قواعدی که ریکور برای هرمنوتیک روایت بیان کرده تبعیت می‌کنند. ریکور معتقد است همۀ تأویل‌ها محق هستند؛ امّا در عرفان اسلامی ضمن پذیرش برداشت‌های مختلف از کلمات الهی، تفسیر به رأی و هر نوع تأویلی قابل قبول نیست. روش بررسی مقاله، توصیفی – مقایسه ­ای است.