فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تقابل‌های دوگانه در واحدهای زبانی، از شیوه‌های معناپروری و آرایش کلام است. در ساختارگرایی، تقابل‌های دوگانه با توجّه به ژرف‌ساخت فکری آن‌ها از عوامل مؤثّر در نظام‌مندی زبان شمرده می‌شود. با توجّه به نقش کلیدی که تقابل‌ها در ارسال پیام و ادبیّت کلام برعهده دارند، در این پژوهش، تقابل‌های واژگانی در ‌بیت‌های ماندگار ادب فارسی بررسی می‌شود. یکی از عوامل مهم در شهرت و گسترش تک‌بیت‌ها تأکید بر ارزش‌ها و فضیلت‌های انسانی و تلاش برای هدایتگری و دانش‌افزایی بوده است. هدف اصلی پژوهش این است که قابلیت برخی از واژه‌های نشا‌ن‌دار را در شکل‌گیری تک‌بیت‌ها،گسترش معنا و بازگویی اندیشه‌های گوینده نشان دهیم. بنابراین پرسش‌های مهم این است که تقابل و تناسب واژه‌ها چه کارکردی در ایجاد ‌بیت‌های ماندگار دارند و تا چه حد می‌توانند به انتقال اندیشه‌ها و اعتقادات سراینده کمک کنند؟ بر اساس نتایج این پژوهش که مبتنی بر توصیف و تحلیل است، در ساختار تک‌بیت‌ها عناصر نامتقارن، کانون توجّه سراینده‌اند و ابعاد برجستگی معنایی، برپایۀ این عناصر شکل می‌گیرد. آن‌ها با قابلیتی که دارند، در محور همنشینی صرفه‌جویی ایجاد می‌کنند و به اقتصاد زبان یاری می‌رسانند. درواقع در ایجاز کلام، نقشی اساسی دارند، بی‌ آنکه موجب خللی در دریافت معنا شوند. این تقابل‌ها گاهی با دربرداشتن مفاهیم والا به ارتقای سطح اندیشگی کمک می‌کنند. از سوی دیگر، کارکرد تصویری تقابل‌ها به برجستگی شعر منجر می‌شود و نوعی شگفتی‌آفرینی ایجاد می‌کند و این نقش‌آفرینی‌ تا آنجا پیش می‌رود که بیت‌ها به امثال سایر تبدیل می‌شوند.