فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ردیف یکی از عناصر شعر کلاسیک فارسی است و به‌عنوان یکی از ارکان اصلی موسیقی کناری، در شعر کلاسیک و کهن فارسی نقش عمده‌ای ایفا کرده، به آهنگ و گوش‌نوازی شعر، کمک شایانی می‌کند. در شعر فارسی، ابتدا ردیف کم‌رنگ بود؛ امّا هرچه شعر به تکامل نزدیک‌تر می‌شد و مراحل مختلف رشد را می‌پیمود، دامنۀ استفاده از ردیف گسترده‌تر می‌شد. یکی از شاعرانی که توجه ویژه‌ای به ردیف داشته و ردیف در اشعار او بسامد بالایی دارد، غالب دهلوی است. در غزلیات فارسی غالب دهلوی، حضور ردیف، به‌ویژه ردیف‌های طولانی و دشوار، برجسته است. در این نوشتار، ردیف در تمام غزل‌های فارسی غالب دهلوی مورد بررسی قرار گرفته و با ارائۀ آمارهای دقیق، مشخص شده است که تعداد غزل‌های مردّف غالب، از غزلیات بدون ردیف او بسیار بیشتر است. آمار انواع ردیف در غزلیات فارسی غالب نشان می‌دهد ردیف‌هایی از نوع فعل، بیش از نیمی از کل ردیف‌های غزلیات فارسی وی را دربر می‌گیرد. از سوی دیگر، کارکردهای ردیف در غزلیات فارسی غالب دهلوی نیز مورد بررسی قرار گرفته و این نتیجه حاصل شده است که کارکردهایی چون موسیقی و آهنگ کلام، تناسب ردیف با مضمون شعر، همراه و هم‌صدا کردن مخاطب، یکپارچگی افکار و تخیّلات شاعر، برجسته‌سازی یک تصویر یا مضمون خاص و غنای آهنگ غزل با همسانی ردیف و قافیه، در غزلیات فارسی مورد توجه شاعر بوده است.