فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مشخّصه‌های نحوی به‌عنوان ویژگی‌های بنیادین سازه‌ها نقش مهمی در فرایندهای نحوی و تشکیل جمله برعهده ‌دارند. در اشتقاق جمله، سازه‌ها به‌وسیلة‌ فرایند ادغام با یکدیگر ترکیب می‌شوند و سازه‌های بزرگ‌تر را ایجاد می‌کنند. در ساختار سلسله‌مراتبی فرافکن‌ها در جمله، سازه‌ها براساس یک پیش‌فرض سلسله‌مراتبی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؛ امّا این سؤال مطرح می‌شود که بخش محاسباتی زبان در زمان اشتقاق جمله، ترتیب ادغام سازه‌ها را چگونه تعیین می‌کند تا از تولید سازه‌های نادرست نحوی جلوگیری نماید. در این پژوهش، براساس راهکار پیشنهادی اصل «رابطة شمول متناسب» به‌عنوان عامل تعیین‌کنندة ترتیب ادغام سازه‌ها در زمان اشتقاق جمله‌ و همچنین مبانی نظری و تجربی آن،‌ ترتیب ادغام سازه‌ها در اشتقاق جمله در زبان فارسی بررسی می‌شود. براساس این اصل، بخش محاسباتی زبان در انتخاب، ادغام و حرکت واژگان به جایگاه‌های مختلف در جمله، تنها از واژگان و سازه‌هایی استفاده می‌کند که مشخّصه‌های واژی ‌نحوی آن‌ها نسبت به یکدیگر، اصل «رابطة شمول متناسب» را رعایت کنند. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد در این اصل با در نظر گرفتن مشخّصه‌های واژی‌ نحوی واژگان موجود در فهرست واژگان و همچنین سازه تشکیل‌شده در فضای کاری نظام محاسباتی زبان به‌عنوان عامل تعیین‌کنندة ترتیب ادغام آن‌ها در فرایند اشتقاق، به‌خوبی می‌توان ترتیب ورود سازه‌ها به فرایند ادغام در اشتقاق جمله‌ در زبان فارسی و همچنین جایگاه قید و آرایش واژگانی آزاد آن را در این زبان توضیح داد.