فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر به بیان دیدگاه‌های مشترک مولوی و ابن‌عربی و تحلیل شیوۀ بلاغت و تصویر آن‌ها درباب مراتب آدم (ع) می‌پردازد. در حـوزة عرفـان اسـلامی، شـاهد یکی از جامع‌ترین تعاریف از آدم، جایگاه رفیع و والای او نزد پروردگار و مراتب او در نظام عالم هـستیم. ابن‌عربی و مولوی، به‌دلیل داشتن منابع مشترک اعتقادی – فکری و بهره‌مندی از مایه‌های غنی زبانی، دیدگاه‌ها و اندیشه‌های مشترک فراوانی درباب این پیامبر الهی دارند و دلیل این موضوع، بن‌مایه‌های فکری مشترک آن‌ها به‌خصوص قرآن مجید به‌عنوان سرچشمه و منبع اصلی معرفت و بلاغت، احادیث و معارف اسلامی و تقریرات و تعلیمات عرفای سلف بوده است. بنابراین هر دو عارف به تعاریفی جامع دربارة جایگاه آدم در نظام آفرینش پرداخته‌اند. در این نوشتار با روشی توصیفی_تحلیلی به بیان مبانی اندیشه‌های مولوی و ابن‌عربی درباب مراتب و جایگاه وجودی آدم، با تمثیلات همانندی از منظر دو عارف پرداخته، پس از تشریح و تطبیق مفاهیم و مؤلّفه‌های مشترک و متفاوت، به نتایج یکسانی دست بافته‌ایم که عبارت‌اند از: خلقت آدم، خلافت و مظهریت اسمای الهی، آدم مسجود و معلّم فرشتگان، تمرّد ابلیس در برابر وی، ربوبیت آدم، آینگی صفات حق و جایگاه او در قوس نزول و صعود. دیگر اینکه آدم را قطب و قلب عالم وجود، پیونددهندۀ عالم ملک و ملکوت، حافظ اسرار حق و نگاه‌دارندۀ عالم، مقصود نهایی آفرینش و درنهایت، محل رحمت حق بر هستی و موجودات عالم می‌دانند.