فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جناس، یکی از مهم‌ترین صنایع و ترفندهای ادبی است که شعر سبک آذربایجانی را به جوهر حقیقی خود، یعنی زیبایی پیوند می‌زند. نظامی گنجوی، از برجسته‌ترین شاعران فارسی‌زبان است که توانسته به‌طور کامل از ظرفیت‌های جناس در غنای موسیقیایی و زیبایی‌آفرینی آثار خویش بهره گیرد. در کتاب‌های بلاغی و سبک‌شناسی، با وجود ارائة انواع تقسیم‌بندی ‌جناس، اشارة‌ چندانی به کارکردهای زیبایی‌شناسی آن نشده است. از این ‌رو در مقالة حاضر با رویکردی توصیفی- تحلیلی، ضمن ارائة بسامد دقیق انواع جناس در منظومة لیلی و مجنون، هنرمندی و توانایی نظامی در زمینۀ بهره‌گیری از کارکردهای مختلف جناس، تحلیل و ارزیابی شده است. با توجه به بررسی‌های انجام‌شده، درمجموع 1964 مورد از انواع جناس در منظومة لیلی و مجنون یافت شد که از این میان، جناس مضارع با فراوانی 9/35 درصد و لاحق با فراوانی 3/31 درصد، بهترین عرصه برای هنرنمایی نظامی بوده است. نتیجة این پژوهش حاکی از خلاقیت و تنوّع کارکردهای جناس در بافت کلام نظامی است؛ مانند تقویت موسیقی درونی و بیرونی اثر، انسجام لفظی و معنایی سخن، التذاذ ادبی مخاطب به‌سبب درک روابط معنایی اجزای کلام و همنشینی هنری جناس با دیگر صنایع ادبی (تکرار، واج‌آرایی، تضاد و تلمیح) در یک بیت.