فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قافیه در شعر فارسی، از دیرباز تا دوره مشروطه و در عمل، تا نیم‌سدة گذشته، یکی از کلیدی‌ترین عنصرهای شعر فارسی به‌شمار می‌آمده ‌است. در نیم‌ سده اخیر نیز اگرچه قافیه به‌ظاهر رنگ و رخ گذشتة خویش را ندارد، هنوز در ادبیات فارسی جلوه‌گری ‌می‌کند و نقش آن کم‌رنگ نشده است. پژوهشگران علم قافیه، کارکرد‌ها و نقش‌هایی را برای قافیه ذکر کرده‌اند که عمدة این نقش‌ها در کتاب‌ها و مقاله‌ها ذکر شده است. یکی از این نقش‌ها که این مقاله بدان پرداخته، نقشی است که قافیه در نشان دادن گویش و لهجة شاعران دارد. در سرزمین ایران، از قدیم‌ترین ایام تاکنون، لهجه‌ها و گویش‌های زیادی رایج بوده است که هنوز هم در گوشه و کنار این کشور بدان تکلّم می‌کنند. شاعران و نویسندگان بزرگ زبان فارسی، دارای لهجه‌ها و گویش‌های خاصّ خود بوده وآن‌ها را وارد شعر فارسی کرده‌اند. از آنجا‌یی‌ که ما امروزه آن تلفّظ و لهجه را به‌طور دقیق در دست نداریم و خطّ فارسی هم در ثبت مصوّت‌ها ناتوان است، در مواردی، متوجّه گویش و لهجة شاعران نمی‌شویم؛ چون آن‌ها را با تلفّظ امروزینشان می‌سنجیم. از این رو قافیه در ثبت تلفّظ واژه‌ها نقشی تعیین‌کننده دارد؛ بنابراین قرار گرفتن واژه‌ها در قافیه، یکی از روش‌هایی است که می‌توان از طریق آن، به گویش و لهجه شاعران پی برد. این پژوهش درصدد است به نقشی بپردازد که قافیه در نشان دادن گویش و لهجه شاعران برجسته دارد.