فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با توجه به شرایط اجتماعی عصر حافظ، این شاعر توانا برای در امان ماندن از عواقب وخیم انتقادات گزندة خود، به شگردهایی هنرمندانه جهت بیان غیرمستقیم انتقادات خود دست یازیده است. یکی از دستاویزهای وی در حوزة بلاغت، بهره‌گیری از ترفندهای علم بیان بوده است. در این قلمرو، از فنونی از قبیل تشبیه مضمر، استعاره، کنایه از نوع تعریض، کنایه از موصوف، نمادپردازی و نوعی اسناد هنری ناشناخته، بهره جسته و در دو شاخة دیگر بلاغت، یعنی معانی و بدیع نیز شگردهای هنرمندانة دیگری به کار برده است. این مقاله می‌کوشد با تکیه بر غزلیات وی، به‌ویژه اشعار انتقادی‌اش، این شگردهای خلاقانه را فقط در حوزة علم بیان بررسی کند. با این هدف، نویسندگان ابتدا ضمن اشاره به روش‌های پوشیده‌گویی حافظ در حیطة علوم بلاغی، به بررسی شگردهای بیان غیرمستقیم وی در حوزة علم بیان اقدام کرده، در هر مورد با ارائة نمونه‌هایی به این نتیجه رسیده‌اند که حافظ در اغلب غزلیاتش، به‌ویژه اشعار انتقادی، از این روش سخن‌پردازی بهره جسته است.