فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ضعف پوشش گیاهی روی سطح و محتوای اندک ماده آلی خاک از عواملی هستند که حساسیت خاک­های مناطق نیمه­خشک به فرسایش خاک در نوارهای کشت را افزایش می­دهند. این پژوهش با هدف بررسی اثر ضربه قطرات باران بر رواناب و هدررفت خاک از شیارها در خاک‌های با بافت مختلف در منطقه نیمه‌خشک اجرا شد. نمونه­های خاک از بافت­های غالب خاک­ در دامنه­های تحت فرسایش شیاری در استان زنجان تهیه شدند. برای این منظور، سه خاک با بافت مختلف ( لوم‌رسی، لوم‌سیلتی و لوم‌شنی) در فلومی به طول 1 متر و عرض 6/0 متر با سه تکرار در شیب یکنواخت 10 درصد تحت باران شبیه‌سازی شده بررسی شدند. هر یک از خاک‌ها در دو حالت بارندگی: زیر ضربه مستقیم قطرات و بدون ضربه قطرات باران تحت بارانی با شدت 50 میلی‌متر در ساعت به مدت 30 دقیقه قرار گرفتند. تولید رواناب و هدررفت خاک از شیارها در زمان­های مختلف اندازه­گیری شد. نتایج نشان داد تولید رواناب و هدررفت خاک تحت تأثیر ضربه قطرات باران قرار گرفت ( 01/0p <). بیش­ترین و کم­ترین تأثیر ضربه قطرات باران بر تولید رواناب به­ترتیب در خاک لوم‌رسی ( 95/2 برابر) و لوم‌شنی (02/2 برابر) بود. از نظر هدررفت، خاک لوم‌شنی حساس‌ترین خاک به اثر ضربه قطرات باران (66/3 برابر) و خاک لوم‌رسی مقاوم‌ترین ( 47/2 برابر) بود. تولید رواناب طی زمان در شیارها تحت ضربه قطرات باران از روند افزایشی پیروی کرد در حالی که تغییرات زمانی هدررفت خاک الگوی نامنظمی داشت. این مطالعه نشان داد که تولید رواناب در شیارها تحت بارندگی به شدت تحت تأثیر توزیع اندازه ذرات خاک است در حالی که هدررفت خاک از شیارها به پایداری ساختمان خاک وابسته است. بنابراین نگهداری پوشش سطح خاک نقشی مؤثر در جلوگیری از هدررفت خاک از شیارها تحت بارندگی دارد.