مدل مفهومی اثرگذاری شبکههای اجتماعی بر امنیت ملّی جمهوری اسلامی ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تهدیدات امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی نویسنده مسئول

2 دانشجوی دکتری تهدیدات امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی

3 استاد راهنمای مطالعه گروهی و دبیر گروه مدیریت راهبردی فضای سایبر

doi
چکیده

شبکه‌های اجتماعی، در بسیاری از ابعاد سیاسی، امنیتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به یکی از تهدیدهای جدی برای امنیت ملّی کشورها تبدیل‌شده و شناسایی اثرات آن‌ها بسیار حائز اهمیت است؛ لذا پژوهش حاضر، باهدف پاسخگویی به این سؤال که، «تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران چیست؟» و ارائه مدل مفهومی مناسب مبتنی بر روش نظریه‌پردازی داده بنیاد (تحلیل کیفی) انجام و موضوع فوق در پنج محور شرایط علی، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، راهبردها (کنش‌ها و واکنش‌ها) و پیامدها مورد واکاوی قرار گرفت. در این راستا، ابتدا مبانی و ادبیات مرتبط، از طریق مشاهدات میدانی و مستندات کتابخانه‌ای جمع‌آوری‌ و در نرم‌افزار مکس کیودا1 درج و کلیه مفاهیم قابل‌توجه در موضوع پژوهش استخراج و کد گذاری شد و سپس، با تلفیق و خوشه ‌بندی کدهای همسان، مقوله‌های کلان و عوامل اثرگذار احصاء گردید. به‌منظور اعتبار سنجی عوامل فوق، نتایج در گروه‌های کانونی متشکل از اساتید و کارشناسان مربوطه موردبحث و بررسی قرار گرفت و 70 نفر از صاحب‌نظران این حوزه به‌عنوان نمونه آماری تعیین گردید و با اخذ نظریه‌های تخصصی توسط ابزار پرسشنامه (همچنین مصاحبه با 15 نفر از صاحب‌نظران)، تجزیه‌وتحلیل کمی آن‌ها طبق «آزمون کای»، سطح معناداری و صحت عوامل ارزیابی شد. در ادامه نیز با دسته‌بندی عوامل در پنج محور شرایط علی، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، راهبردها (کنش‌ها و واکنش‌ها) و پیامدها، «مدل مفهومی اثرگذاری شبکه‌های اجتماعی بر امنیت ملّی جمهوری اسلامی ایران» ترسیم و ارائه گردید. نتایج پژوهش نشان داد که شبکه‌های اجتماعی، تأثیرگذاری قابل‌توجهی بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و روند تهدید آفرین آن نیز رو به افزایش است و به سمت تضعیف امنیت ملی پیش می‌رود. این مسئله در تمامی حوزه‌های امنیت ملی شامل فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و امنیتی جریان داشته و روند استفاده مردم از شبکه‌های اجتماعی موجب افزایش شکاف میان حاکمیت و جامعه، کاهش نظارت و کنترل حاکمیت بر فعالیت‌های اقتصادی و اثرگذاری بر سبک زندگی و فرهنگ خواهد شد.