فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

موسیقی لفظی شعر که به جمال‌شناسی شعر اطلاق می‌شود، بزر‌گ‌ترین عامل سحرآمیز است که مخاطب را متحیّر می‌سازد. قافیه و ردیف در این دامنه، مانند یک مرجع در موسیقی هر بیت، نقشی بسیار برجسته به عهده دارد. در این جستار، قافیه و ردیف در دیوان عراقی از زوایای گوناگون، به شیوة توصیفی– تحلیلی، مورد ارزیابی و پردازش قرار گرفته و نتیجه چنین شده است: غزل‌ها، دارای وزن‌های متداول و پرکاربرد هستند. فهمیدن کلام در غزل‌ها آسان و روان است. 63 درصد از قافیه‌ها، به هجای کشیده و به شکل قافیة مردف بوده، به ردف اصلی ختم شده‌اند و دارای کشش لازم در موسیقی کلمه هستند و 24 درصد قافیه‌ها به هجای ساده ختم شده، دارای حرف رَوی مصوّت یا ردیف هستند و کشش و شرایط لازم برای روانی موسیقی را دارند. 64 درصد از غزل‌ها دارای ردیف هستند و بدین ترتیب، حرف ساکن پایان واژة قافیه در بیشتر غزل‌ها به‌خوبی تلفّظ شده، موسیقی کامل برقرار گردیده است. ارتباط آوایی واحدهای زنجیری و زبرزنجیری در زنجیرة گفتار، بین قافیه و ردیف و سایر واژه‌ها در هر بیت، دارای هارمونی دلپذیر و موسیقی فاخر و زیبایی است؛ ولی در غزل‌ها، تکرار قافیه، ردیف و مطلع، زیاد به چشم می‌خورد.