فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«وند» و «آوند» از پسوندهای مادر و تکواژهای وابسته در زبان فارسی هستند که در زبان اوستایی به‌صورت ونت و آونت وجود داشته‌اند. این دو پسوند، کارکردهای معنایی گوناگونی در تاریخ تحوّل خاص خویش دارند. در این تحقیق، کوشش بر آن‌ است تا این صورت اشتقاقی از زبان، با استدلالات و استنادات تاریخی، تحلیل و بررسی شود. فرم اصیل واژگانِ برساخته از این دو پسوند را می‌توان در نام‌ها و صفت‌های به‌جا‌مانده از متون اوستایی و پهلوی و بیشتر در دل جغرافیای ایران‌زمین و گونه‌های مختلف گویش‌های محلی یافت. البته باید اذعان کرد که این شواهد در متون، بسیار اندک، سخت‌یاب و پراکنده‌اند. دگرگونی‌هایی که در کارکرد معنایی و ساختمان ترکیبی این وندها به وجود آمد، از یک طرف، تابع نظام طبیعی زبان و از سویی دیگر، متأثّر از تحوّلات تاریخی بود. بازۀ زمانی این تحوّل را می‌توان به شکلی جسته‌وگریخته، از زبان باستانی، پهلوی و تا فارسی کنونی دنبال کرد. در قرون میانۀ اسلامی، کاربرد این پسوندها کم شد و عمدتاً به زبان گفتاری و نام‌های طوایف، به‌ویژه در میان اقوام لر، لک و بختیاری محدود گردید. خاندان‌های کُرد، گیل و دیلمی نیز تا حدودی از این پسوندها استفاده کرده‌اند.