فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با هدف تحلیل کارکرد نقش‌نماهای گفتمانی در نمایشنامۀ روزنۀ آبی اکبر رادی و براساس چارچوب نظری شفرین انجام شده است. در گام نخست، نقش‌نماهای گفتمانی به‌کاررفته در دیالوگ‌ها استخراج و کارکرد آنها در شکل‌گیری هویت گفتاری شخصیت‌ها، انسجام گفتمانی و سازمان‌دهی کنش دراماتیک بررسی شد. تحلیل متن نشان داد که بسامد و نوع نقش‌نماها در میان شخصیت‌ها توزیعی معنا‌مند دارد و انتخاب آنها با ویژگی‌های شخصیتی، موقعیت‌های تعاملی و تنش‌های دراماتیک متن هم‌پوشانی دارد. در گام دوم، برای سنجش میزان همخوانی میان تحلیل نظری و دریافت مخاطبان، پرسش‌نامه‌ای متشکل از پانزده دیالوگ طراحی و توسط پنجاه خواننده تکمیل شد. نتایج آماری (۸۱.۱۶٪) نشان داد که خوانندگان، بدون آگاهی نظری، کارکردهای نقش‌نماهای گفتمانی را در تفسیر متن تشخیص می‌دهند و دریافت آنان با تحلیل نظری همسو است. افزون‌‌‌براین، بررسی پاسخ‌ها نشان داد که کارکرد گفتمانی در نمایشنامه محدود به یازده نقش‌نمای کلاسیک شفرین نیست و واحدهای زبانی دیگری نیز براساس بافت، پیش‌دانسته‌های مخاطب و اقتضائات دیگر می‌توانند نقش‌نمایی عمل کنند. این یافته‌ها اهمیت مطالعۀ نقش‌نماهای گفتمانی را در تحلیل متون ادبی و به‌ویژه نمایشنامه‌ها نشان می‌دهد و تأکید می‌کند که آگاهی از این عناصر می‌تواند ابزار مؤثری برای نقد ادبی، خوانش دقیق متن و دراماتورژی فراهم آورد.