بازخوانی ایدئولوژیک کلیلهودمنه: از مشروعیتبخشی به سلطنت تا سیاستِ زیستن در میدان قدرت (باتکیهبر دیدگاههای میشل فوکو)
نویسندگان
1
doi
10.22124/naqd.2026.33471.2814چکیده
این مقاله با بازخوانی کلیلهودمنه در پرتو مفاهیم قدرت در اندیشۀ میشل فوکو، میکوشد از خوانشهایی که این اثر را صرفاً در خدمت تثبیت ایدئولوژی سلطنت میدانند فراتر رود. مسئلۀ اصلی پژوهش این است که آیا کلیلهودمنه تنها بازنماییکنندۀ گفتمان اطاعت از قدرت است، یا در سطحی دیگر، منطق کنش و بقا در میدان قدرت را نیز صورتبندی میکند. این پژوهش با اتخاذ رویکردی تحلیلی-تفسیری و باتکیهبر مفاهیمی از اندیشۀ فوکو چون «قدرت بهمثابه رابطه»، «میکروفیزیک قدرت»، «پیوند قدرت/ دانش» و «تولید سوژه»، نشان میدهد که این اثر در دو سطح متمایز اما همزمان عمل میکند: نخست، در سطح گفتمان آشکار و ضمنی، به مشروعیتبخشی به نظم سلطنتی و تثبیت سلسلهمراتب قدرت میپردازد؛ و دوم، در سطح روایی و فرایندی، الگوهای کنش در شبکهای از روابط قدرت را نشان میدهد، جایی که تصمیمها نه صرفاً ازسوی پادشاه، بلکه ازخلال گفتار، تفسیر، سوءظن و میانجیگری شکل میگیرند. پژوهش حاضر نشان میدهد که در این متن، حقیقت، اخلاق و وفاداری، نه بهصورت مطلق، بلکه در نسبت با موقعیت و جایگاه کنشگران معنا مییابند و بقا در گرو توانایی مدیریت این نسبتهاست. از این منظر، کلیلهودمنه را میتوان نوعی «آزمایشگاه روایی میدان قدرت» دانست که در آن، استراتژیهای بقا، تصمیمگیری و اثرگذاری در شرایط ناپایدار قدرت بازنمایی و بهصورت ضمنی آموزش داده میشود. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که این اثر، در عین بازتولید ایدئولوژی سلطنت، سازوکارهای درونی، ناپایدار و رابطهای قدرت را نیز آشکار میسازد و از خلال ایجاد موقعیتهای روایی، به تولید نوعی سوژۀ موقعیتشناس و استراتژیک میپردازد. بدینترتیب، کلیلهودمنه نه صرفاً متنی تعلیمی یا ایدئولوژیک، بلکه صورتبندیای روایی از عقلانیت عملیِ زیستن در میدان قدرت است.
