فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در علم معانی که یکی از شاخه‌های علم بلاغت است، دربارة چرایی ساختارهای زبانی و لایه‌های معنایی آ‌ن‌ها سخن گفته ‌می‌شود و به دلیل مباحث زبانی‌ای که در این علم مطرح می‌شود، اشتراکاتی با علم نحو دارد؛ چنان‌که عبدالقاهرجرجانی مبدع این فن، آن را علم معانی‌النحو می‌نامد. یکی از مباحث هشت‌گانة این علم که در همة کتاب‌های بلاغت، از قدیمی‌ترین آثار تا تألیفات متأخّر، ذیل بحث از احوال اسناد خبری مطرح می‌شود، مبحث احوال مسندٌالیه و مسند است که دربارة تحوّلات و ویژگی‌های دو بخش نهاد و گزاره در جمله‌های خبری سخن می‌گوید. از جملۀ این حالات، تقدیم و تأخیر، معرفه و نکره، تکرار و حذف و تقیید است. با پیگیری این مباحث در متون ادبی مشخّص می‌شود اشکالات و نواقصی در شیوة تبیین این مباحث در کتاب‌های بلاغی وجود دارد که ابهاماتی را دربارة ماهیت طرح این مباحث ذیل احوال جمله‌های خبری و چگونگی تبیین آن‌ها ایجاد می‌کند. در این پژوهش ضمن بیان این ابهامات و مسائل، سعی شده ‌است با ذکر شواهدی از متون ادبی به آن‌ها پاسخ داده شود و با تبیین نظریۀ نظم جرجانی در این زمینه، پیشنهادهایی برای اصلاح این بخش از علم معانی ارائه گردد.