تحلیل فرایندهای کتاب های آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان: مطالعه ی موردی رویکرد نقش گرای نظام مند
نویسندگان
1 پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی- پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
2 استادیار زبان و ادبیات فارسی- پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
doi
چکیده
بهطور کلی آموزش «فعل» اهمیت بسیار زیادی در فراگیری ساختار معنایی و دستوری هر زبان دارد. در دستور نقشگرای هلیدی، فعل ذیل نظام گذاریی با نام «فرایند» بررسی میشود. از منظر این نظام، فعل دارای قابلیت بازنمایی تجربه در زبان است؛ ازینرو، در قالب فرانقش تجربی بررسی میشود. فرایند، رخداد، بود و نبود، احساس و کنش اموری هستند که به شکل گروههای فعلی ظاهر میشوند. با بررسی بسامد و انواع فرایندها در متنهای آموزشی میتوان به رویکرد آنها برای انتقال مفاهیم تجربی زبان و تنوع یا عدم تنوع فرایندها و کارکردهای آموزشیِ این فرایندها پی برد. هدف اصلی این جستار، دریافت بسامد انواع فرایندها و بررسی شیوهی تعبیهی آنها با رویکردی آموزشی در متنهای سطح میانیِ سه کتاب "فارسی بیاموزیم"، "آموزش نوین زبان فارسی" و "زبان فارسی" است. ازینرو، فرایندهای موجود در متن این کتابها و اقسام آنها با شیوهای تحلیلی-آماری مشخص و بررسی شد. حاصل آنکه در سه کتاب مورد بررسی، فرایندِ رابطهای نسبت به دیگر فرایندها بسامد بیشتری داشته است. تعداد زیادی از جملهها در زبان با فرایند رابطهای ساخته میشود؛ ازاینرو، فراوانی معنادار آن در منابع سطح ابتدایی آموزش زبان، توجیه آموزشی دارد. این در حالی است که کتابهای مورد بررسی در این پژوهش، مربوط به "سطح میانی" آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان است. از سوی دیگر، در این کتابها کاربرد فرایندهای رفتاری و مادی که بیشترین تجربههای زندگی بشر را نشان میدهند، در حد متوسط است و نویسندگان برای یادگیری و حفظ این فرایندها بیشتر از متغیرهای معنایی چون تکرار کامل یا ناقص، هممعنیها، همآیندها و متضادها سود جستهاند.